Edgar Beltrán của Tạp chí The Pillar, ngày 10 tháng 1 năm 2026, cho biết: Đức Giáo Hoàng Leo XIV đã có bài phát biểu thường niên đầu tiên trước đoàn ngoại giao Vatican vào ngày 9 tháng 1, nêu rõ các ưu tiên ngoại giao của ngài cho năm nay.
Bài phát biểu, theo truyền thống được đưa ra vào đầu năm, thường được mô tả là bài phát biểu “tình hình thế giới” của Đức Giáo Hoàng. Bài phát biểu năm nay mang một trọng lượng đặc biệt: đây là cơ hội đầu tiên để Đức Leo phác thảo các ưu tiên ngoại giao của ngài và báo hiệu nơi ngài có thể tìm kiếm sự tiếp nối hoặc khác biệt so với Đức Giáo Hoàng Phanxicô.
Đức Leo đã nói gì trong bài phát biểu của mình - và bài phát biểu của ngài mang lại cái nhìn sâu sắc nào về các ưu tiên và phong cách ngoại giao của ngài cho năm tới?
Venezuela
Có lẽ phần được theo dõi sát sao nhất trong bài phát biểu là về Venezuela, sau khi Mỹ bắt giữ nhà độc tài Venezuela Nicolás Maduro ở Caracas và các cuộc không kích nhằm vào các mục tiêu quân sự trong thành phố.
Đức Giáo Hoàng đã có giọng điệu thận trọng trong bài đọc Kinh Truyền Tin ngày 4 tháng 1, nói rằng “lợi ích của người dân Venezuela yêu dấu phải được ưu tiên hơn mọi cân nhắc khác và dẫn dắt chúng ta vượt qua bạo lực và theo đuổi con đường công lý và hòa bình, bảo vệ chủ quyền quốc gia, đảm bảo pháp quyền được ghi trong Hiến pháp, tôn trọng nhân quyền và quyền công dân của mỗi người và của tất cả mọi người.”
Ngài lặp lại ngôn từ đó trong bài phát biểu trước các nhà ngoại giao, nói rằng ngài tái khẳng định lời kêu gọi “tôn trọng ý chí của người dân Venezuela và bảo vệ nhân quyền và quyền công dân của tất cả mọi người, đảm bảo một tương lai ổn định và hòa hợp”.
Ngài đã nêu gương hai vị thánh Venezuela mới được phong thánh gần đây, Thánh José Gregorio Hernández và Thánh Carmen Rendiles.
Ngài nói: “Mong rằng chứng tá của các ngài sẽ truyền cảm hứng cho việc xây dựng một xã hội dựa trên công lý, sự thật, tự do và bác ái, và nhờ đó giúp quốc gia vượt qua cuộc khủng hoảng nghiêm trọng đã đeo bám suốt nhiều năm qua”.
Đáng chú ý, bản tiếng Tây Ban Nha của bài phát biểu của Đức Giáo Hoàng có thêm một đoạn văn mà người phiên dịch tiếng Tây Ban Nha đã đọc nhầm trong bài phát biểu, nhưng Giáo hoàng không đọc đoạn văn đó và nó cũng không xuất hiện trong bất cứ bản viết nào khác của bài phát biểu.
Đoạn văn đó nhắc đến việc buôn bán ma túy như một trong những nguyên nhân gây ra cuộc khủng hoảng ở Venezuela.
Đoạn văn viết: “Trong số các nguyên nhân của cuộc khủng hoảng này, không nghi ngờ gì nữa, là buôn bán ma túy, một tai họa đối với nhân loại và đòi hỏi sự cam kết chung của tất cả các quốc gia để xóa bỏ nó”. “Điều này nhằm ngăn chặn hàng triệu thanh niên trên khắp thế giới trở thành nạn nhân của việc sử dụng ma túy”.
Đoạn văn kết thúc: “Cùng với những nỗ lực này, cần phải đầu tư nhiều hơn vào việc phát triển con người, giáo dục và tạo ra cơ hội việc làm cho những người, trong nhiều trường hợp, vô tình vướng vào thế giới ma túy”.
Việc đề cập đến Venezuela trong bài phát biểu tiếp tục thể hiện cách tiếp cận thận trọng của Đức Giáo Hoàng Leo đối với cuộc khủng hoảng ở nước này, khi ngài giữ thăng bằng giữa việc bảo vệ hòa bình và đối thoại và việc không tỏ ra đang làm theo ý muốn của Maduro bằng cách chỉ trích công khai các cuộc tấn công do Mỹ dẫn đầu.
Tuy nhiên, việc dường như bị xóa bỏ đoạn đề cập đến buôn bán ma túy có thể được các nhà quan sát coi là một cơ hội bị bỏ lỡ để quy trách nhiệm cho sự sụp đổ của Venezuela theo cách mà nhiều người Venezuela – và các chính phủ phương Tây –dễ dàng nhận ra.
Tự do lương tâm
Đức Giáo Hoàng đã dành một vài đoạn trong bài phát biểu của mình để bảo vệ tự do lương tâm và tôn giáo trên toàn thế giới.
Đầu tiên, Đức Giáo Hoàng Leo đã trực tiếp chỉ trích các hạn chế ngôn luận mang tính chính trị hóa ở các quốc gia phương Tây, nói rằng “tự do ngôn luận và phát biểu được bảo đảm chính bởi sự chắc chắn của ngôn ngữ và sự kiện mỗi thuật ngữ đều bắt nguồn từ sự thật. Thật đau lòng khi chứng kiến không gian cho tự do ngôn luận đích thực đang bị thu hẹp nhanh chóng, đặc biệt ở phương Tây.”
Ngài nói thêm: “Đồng thời, một thứ ngôn ngữ kiểu Orwell mới đang phát triển, trong nỗ lực trở nên bao hàm hơn, nhưg đã dẫn đến việc loại trừ những người không phù hợp với các hệ tư tưởng đang thúc đẩy nó”.
Ngài cho rằng sự “suy yếu của ngôn ngữ” này đã góp phần vào việc vi phạm tự do lương tâm.
“Sự phản đối vì lương tâm cho phép các cá nhân từ chối các nghĩa vụ pháp lý hoặc nghề nghiệp mâu thuẫn với các nguyên tắc đạo đức, luân lý hoặc tôn giáo ăn sâu trong cuộc sống bản thân của họ.” Ngài nói: “Đây có thể là việc từ chối nghĩa vụ quân sự nhân danh bất bạo động, hoặc việc các bác sĩ và chuyên gia chăm sóc sức khỏe từ chối tham gia vào các hoạt động như phá thai hoặc an tử”.
Ngài nói thêm: “Tự do lương tâm dường như ngày càng bị các quốc gia đặt câu hỏi, ngay cả những quốc gia tự nhận là dựa trên nền dân chủ và nhân quyền… Một xã hội thực sự tự do không áp đặt sự độc dạng mà bảo vệ sự đa dạng của lương tâm, ngăn chặn các khuynh hướng độc đoán và thúc đẩy một cuộc đối thoại đạo đức làm phong phú thêm cấu trúc xã hội”.
Đức Giáo Hoàng cũng chỉ trích các cuộc tấn công vào tự do tôn giáo ở phương Tây.
“Đồng thời, chúng ta không được quên một hình thức phân biệt đối xử tôn giáo tinh vi đối với người Kitô hữu, đang lan rộng ngay cả ở những quốc gia nơi họ chiếm đa số, chẳng hạn như ở châu Âu hoặc châu Mỹ.”
Ngài nói: “Ở đó, đôi khi họ bị hạn chế khả năng rao giảng chân lý của Tin Mừng vì lý do chính trị hoặc tư tưởng, đặc biệt là khi họ bảo vệ phẩm giá của những người yếu thế nhất, thai nhi, người tị nạn và người di cư, hoặc thúc đẩy gia đình”.
Bách hại Kitô hữu
Đức Giáo Hoàng cũng nói về sự bách hại người Kitô hữu “ảnh hưởng đến hơn 380 triệu tín hữu trên toàn thế giới.”
Ngài nói: “Họ phải chịu đựng mức độ phân biệt đối xử, bạo lực và áp bức cao hoặc cực đoan vì đức tin của họ. Hiện tượng này ảnh hưởng đến khoảng một trong bảy Kitô hữu trên toàn thế giới, và nó đã trở nên tồi tệ hơn vào năm 2025 do các cuộc xung đột đang diễn ra, các chế độ độc tài và chủ nghĩa cực đoan tôn giáo”.
Hồi tháng 10 năm ngoái, Đức Hồng Y Pietro Parolin đã gây tranh cãi khi cho rằng các cuộc tấn công nhằm vào người Kitô hữu ở Nigeria có nguồn gốc xã hội chứ không phải tôn giáo, trong khi Đức Giáo Hoàng Leo hồi tháng 11 nói rằng cả người Kitô hữu và người Hồi giáo đều đang bị tàn sát ở nước này, và hạ thấp vai trò của tôn giáo trong bạo lực.
Tuy nhiên, trong bài phát biểu hôm thứ Sáu, Leo đã liệt kê rõ ràng Nigeria trong số các quốc gia mà người Kitô hữu đang bị bức hại, cùng với Bangladesh, khu vực Sahel và các khu vực khác.
Nicaragua
Trong khi bài phát biểu của Đức Leo tiết lộ nhiều điều về các ưu tiên của ngài, thì những gì ngài không đề cập đến có thể cũng tiết lộ không kém.
Trong bài phát biểu năm ngoái, Đức Giáo Hoàng Phanxicô nói về Nicaragua rằng “Tòa Thánh luôn sẵn sàng cho một cuộc đối thoại tôn trọng và mang tính xây dựng, và theo dõi với sự quan ngại các biện pháp được thực hiện chống lại người dân và các định chế của Giáo hội.” Ngài nói thêm rằng “không thể có hòa bình thực sự nếu tự do tôn giáo không được đảm bảo.”
Tuy nhiên, Đức Leo đã không đề cập đến Nicaragua dù chỉ một lần, bất chấp thực tế là tình hình ở đó đã xấu đi, và một Hồng Y người Nicaragua đã không tham gia vào công nghị tuần này — được cho là kết quả của lệnh cấm từ chính phủ.
Sự im lặng của Đức Giáo Hoàng Leo có thể phản ảnh một tính toán ngoại giao thận trọng, nhằm tránh những hành động trả đũa tiếp theo đối với người Công Giáo địa phương trong bối cảnh tin đồn về một thỏa thuận tiềm năng giữa các giám mục Nicaragua và chính quyền, có thể làm giảm bớt áp lực lên Giáo hội địa phương.
Sự sống, gia đình, phẩm giá con người
Nhiều mối quan tâm quốc tế và ưu tiên ngoại giao của Đức Giáo Hoàng dường như khá giống với vị tiền nhiệm của ngài.
Đức Leo nhắc lại sự nhấn mạnh của Đức Phanxicô về người di cư và người tị nạn, khẳng định rằng “mỗi người di cư là một con người” với các quyền bất khả xâm phạm, và lưu ý rằng nhiều người buộc phải chạy trốn khỏi bạo lực, đàn áp, xung đột hoặc ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, đặc biệt là ở một số khu vực của châu Phi và châu Á.
Đức Leo cũng đã bảo vệ mạnh mẽ gia đình và chỉ trích việc phá thai, mang thai hộ và an tử.
Năm ngoái, Đức Phanxicô đã lên án việc diễn giải lại các hiệp ước nhân quyền trong điều mà ngài gọi là một hình thức “thực dân hóa ý thức hệ”.
“Nó đại diện cho một hình thức thực dân ý thức hệ thực sự, vốn nhằm mục đích, phá bỏ truyền thống, lịch sử và mối liên kết tôn giáo của các dân tộc, theo những kế hoạch được vạch ra cẩn thận” ngài nói, lên án những nỗ lực thiết lập “điều gọi là ‘quyền phá thai’”.
Đức Giáo Hoàng Leo nói rằng “thiên chức yêu thương và sống, thể hiện một cách quan trọng trong sự kết hợp độc nhất và bất khả phân ly giữa người dàn bà và người đàn ông, hàm chứa một mệnh lệnh đạo đức cơ bản để giúp các gia đình đón nhận và chăm sóc trọn vẹn sự sống chưa sinh.”
Đức Giáo Hoàng nói: “Chúng ta kiên quyết bác bỏ bất cứ hành vi nào phủ nhận hoặc lợi dụng nguồn gốc của sự sống và sự phát triển của nó. Trong số đó có phá thai, hành vi cắt ngắn một sinh linh đang lớn lên và từ chối đón nhận món quà sự sống”.
Ngài kêu gọi “bảo vệ mọi thai nhi và hỗ trợ hiệu quả và cụ thể cho mọi phụ nữ để họ có thể đón nhận sự sống.”
Đức Giáo Hoàng Leo cũng chỉ trích sự gia tăng của việc mang thai hộ, nói rằng “bằng cách biến việc mang thai thành một dịch vụ có thể thương lượng, điều này vi phạm phẩm giá của cả đứa trẻ, khi bị hạ thấp xuống thành một ‘sản phẩm’, và của người mẹ, khi bóc lột thân thể và quá trình sinh sản của bà, và làm sai lệch sứ mệnh tương quan ban đầu của gia đình.”
Đức Giáo Hoàng còn mở rộng lý lẽ này sang vấn đề an tử, nói rằng, “Xã hội dân sự và các quốc gia cũng có trách nhiệm đáp ứng một cách cụ thể các tình huống dễ bị tổn thương, đưa ra các giải pháp cho nỗi đau khổ của con người, chẳng hạn như chăm sóc giảm nhẹ, và thúc đẩy các chính sách đoàn kết đích thực, thay vì khuyến khích các hình thức thương xót giả tạo như an tử.”