Francis X. Rocca (*), trong bản tin ngày 13 tháng 3 năm 2026 của EWTNNews, cho rằng: Mùa Chay tại Vatican năm nay có phần giống Mùa Vọng, với tâm trạng chủ đạo là sự mong đợi. Mọi người bên trong và xung quanh Tòa Thánh đang chờ đợi, với nhiều mức độ tò mò và nhiệt tình khác nhau, những động thái được mong đợi từ lâu của Đức Giáo Hoàng Leo XIV.
Ngày 8 tháng 5 sắp đến, đánh dấu kỷ niệm một năm ngày Đức Leo được bầu làm Giáo hoàng. Mặc dù các Giáo hoàng không làm việc theo hạn chót, một số nhà quan sát ngạc nhiên khi ngài vẫn chưa tạo dấu ấn riêng của mình trong việc lãnh đạo Vatican, thay thế đội ngũ mà ngài thừa hưởng từ Đức Giáo Hoàng Phanxicô.
Cho đến nay, Đức Leo chỉ thực hiện hai bổ nhiệm quan trọng. Vào tháng 9, ngài bổ nhiệm Tổng Giám mục Filippo Iannone làm người đứng đầu Bộ Giám mục, đảm nhiệm vị trí mà cựu Hồng Y Robert Prevost để lại khi lên ngôi Giáo hoàng. Vào ngày 12 tháng 3, ngài điều chuyển Hồng Y Konrad Krajewski từ vai trò người quản lý quỹ từ thiện của Giáo hoàng tại Vatican về quê hương Łódź, Ba Lan, nơi ngài sẽ giữ chức Tổng Giám mục. Đức Giáo Hoàng đã bổ nhiệm người anh em dòng Augustinô của ngài, Tổng Giám mục Luis Marín de San Martín, làm người quản lý quỹ từ thiện mới.
Hiện tại có năm người đứng đầu trong Giáo triều trên 75 tuổi, độ tuổi mà luật giáo hội yêu cầu họ phải đệ đơn từ chức. Đã có những đồn đoán cho rằng Đức Giáo Hoàng Leo sẽ chấp nhận những đơn từ chức này gần như ngay lập tức. Nhưng các vị Giáo hoàng thường cho phép các Hồng Y tiếp tục giữ chức vụ, thậm chí đến tận tuổi 80. Hồng Y Michael Czerny, người đứng đầu Bộ Phát triển Toàn diện Con người, sẽ đạt đến cột mốc đó vào tháng 7 này, nhưng các Hồng Y khác trong Tòa thánh vẫn còn ít nhất một năm nữa.
Nếu Đức Giáo Hoàng Leo để bất cứ ai trong số họ tại vị thêm một thời gian nữa, điều đó có lẽ phản ảnh sự tin tưởng của ngài vào khả năng của họ. Nó cũng phản ảnh phong cách cai trị thận trọng và kiên nhẫn mà ngài đã thể hiện cho đến nay với tư cách là Giáo hoàng. Ngài đã áp dụng cách tiếp cận truyền thống hơn về nghi thức và phụng vụ so với người tiền nhiệm, và đã đảo ngược một số quyết định của Đứv Giáo hoàng Phanxicô liên quan đến tài chính, nhưng Đức Giáo Hoàng Leo chưa báo hiệu bất cứ sự thay đổi đột ngột nào so với chương trình nghị sự của triều đại Giáo hoàng trước. Điều đó đã giúp xoa dịu tình hình sau 12 năm đầy biến động dưới thời Đức Giáo Hoàng Phanxicô và cho phép Đức Giáo Hoàng Leo, bất kể những thay đổi nào ngài đang cân nhắc, trì hoãn việc thể hiện ý định của mình.
Cùng một logic đó cũng có thể áp dụng cho cách Đức Giáo Hoàng Leo xử lý những bổ nhiệm gây tranh cãi nhất và, ở một khía cạnh nào đó, mang tính biểu tượng nhất của Đức Giáo Hoàng Phanxicô vào Giáo triều Rôma.
Đức Hồng Y Victor Fernández đã gây tranh cãi ngay cả trước khi được bổ nhiệm làm người đứng đầu Bộ Giáo lý Đức tin vào tháng 7 năm 2023, một phần vì cuốn sách ngài viết về “nghệ thuật hôn”. Một cuốn sách khác, về tâm linh của cực khoái, được phát hiện lại sau khi ngài đến Vatican.
Việc ngài ban hành hướng dẫn về các phép lành không thuộc phụng vụ cho các cặp đôi đồng tính vào tháng 12 năm 2023 là một trong những quyết định gây tranh cãi nhất của triều đại giáo hoàng trước, dẫn đến sự đối đầu với các giám mục châu Phi, những người từ chối cho phép những phép lành như vậy trên lục địa của họ.
Đức Hồng Y Fernández mới chỉ 63 tuổi và nếu Đức Giáo Hoàng Leo thay thế ngài trước khi kết thúc nhiệm kỳ vào năm 2028, điều đó có thể bị coi là sự chỉ trích đối với phán đoán của Đức Giáo Hoàng Phanxicô về những vấn đề nhạy cảm trong giáo huấn luân lý. Dù quan điểm của Đức Leo về những vấn đề này như thế nào, ngài có thể chọn cách học hỏi từ người tiền nhiệm của mình về chức vụ này.
Người phụ trách giáo lý đầu tiên của Đức Giáo Hoàng Phanxicô, khi đó là Tổng Giám mục Gerhard Müller, chỉ mới đảm nhiệm chức vụ chưa đầy một năm khi Đức Giáo Hoàng mới nhậm chức vào năm 2013. Hai người hầu như không cùng quan điểm, như những lời chỉ trích sau này của ĐHY Müller đã cho thấy rõ. Nhưng Đức Giáo Hoàng Phanxicô vẫn giữ ngài lại và thậm chí phong ngài làm Hồng Y, trước khi cuối cùng thay thế ngài vào cuối nhiệm kỳ 5 năm của ngài.
Trí tuệ nhân tạo
Lần đầu tiên Đức Leo đề cập công khai đến trí tuệ nhân tạo là vào ngày thứ hai ngài nhậm chức Giáo hoàng, trong một bài phát biểu trước Hồng Y đoàn, trong đó ngài ám chỉ mạnh mẽ rằng ngài sẽ đề cập đến vấn đề này trong một thông điệp theo truyền thống của Rerum Novarum (Về Tư bản và Lao động) của người tiền nhiệm cùng tên là Đức Giáo Hoàng Leo XIII.
Đức Thánh Cha đã đề cập đến trí tuệ nhân tạo nhiều lần kể từ đó, bày tỏ mối lo ngại về ảnh hưởng của kỹ thuật này đến mọi thứ, từ hệ thống vũ khí đến các bài giảng, mà ngài cho rằng các linh mục nên tự viết chứ không nên giao cho chatbot.
Một thông điệp xã hội từ Đức Giáo Hoàng Leo chắc chắn sẽ đề cập đến nhiều chủ đề, nhưng trí tuệ nhân tạo (AI) chắc chắn sẽ là tâm điểm chú ý của giới truyền thông và do đó, của những người – phần lớn – biết đến nó một cách gián tiếp qua các bản tin. Lời của Đức Giáo Hoàng có khả năng thu hút sự quan tâm mạnh mẽ và rộng rãi, vì sự hoang mang và lo lắng về AI ngày càng trở nên trầm trọng hơn. Những người không thể đặt niềm tin vào những tuyên bố đầy viễn tưởng của các ông trùm kỹ thuật, đang tuyệt vọng tìm kiếm sự hướng dẫn, và nguồn hướng dẫn đáng tin cậy nhất chính là Đức Giáo Hoàng, điều gần nhất mà chúng ta có được với thẩm quyền đạo đức toàn cầu, ngay cả đối với nhiều người không theo đạo Công Giáo.
Tình huống tương tự nhất là sự phấn khích đón nhận Laudato Si, thông điệp năm 2015 của Đức Giáo Hoàng Phanxicô về việc chăm sóc tạo thế, gây chú ý với lời kêu gọi chống biến đổi khí hậu bằng cách giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Nhưng môi trường là một chủ đề mang tính chính trị cao, và phản ứng đối với văn kiện của Đức Phanxicô chủ yếu chia rẽ theo đường lối đảng phái. Ngược lại, trí tuệ nhân tạo (AI) gây lo ngại cho những người có hệ tư tưởng rất khác nhau, điều đó có nghĩa là khán giả tiềm năng cho thông điệp của Đức Giáo Hoàng Leo gần như không giới hạn.
Nguy cơ là kỳ vọng vào thông điệp đó sẽ quá cao, và nhiều người sẽ thất vọng, đặc biệt là những người mong đợi những khuyến nghị chính sách cụ thể mà Đức Giáo Hoàng Leo khó có thể tán thành trong một lĩnh vực phức tạp và thay đổi nhanh chóng như vậy.
Chuyển đến Tông điện
Vào đầu nhiệm kỳ giáo hoàng của mình, Đức Giáo Hoàng Leo đã thông báo rằng ngài sẽ chuyển đến Tông điện, nơi mà Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã từ bỏ để chuyển đến nhà khách Thánh Martha của Vatican. Đây là một trong số những quyết định của Đức Giáo Hoàng nhằm khôi phục lại những truyền thống mà người tiền nhiệm của ngài đã bỏ rơi.
Công tác chuẩn bị cho việc chuyển đến vẫn đang tiếp diễn gần một năm sau đó, và trong thời gian này, Đức Giáo Hoàng Leo vẫn ở trong khu nhà ở của Vatican mà ngài từng ở khi còn là Hồng Y. Sau khi bị đóng cửa trong mười hai năm, căn hộ của giáo hoàng cần được cải tạo rộng rãi, bao gồm cả việc dọn sạch phân chim bồ câu tích tụ trên sân thượng, theo một người quen thuộc với vấn đề này. Nơi ở, được thiết kế cho một gia đình có người hầu, cũng đang được sửa đổi để giúp Đức Giáo Hoàng dễ dàng tự nấu ăn hơn, một sở thích mà ngài được cho là thường thực hiện trong những chuyến thăm hàng tuần đến biệt thự của giáo hoàng tại Castel Gandolfo — một nơi ở khác mà Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã từ bỏ.
Một viên chức Vatican nói với tôi rằng ngài nghĩ việc Đức Giáo Hoàng Leo chuyển đến nơi ở mới có thể là một bước ngoặt, và những thay đổi lớn hơn, bao gồm cả trong lĩnh vực bổ nhiệm, có thể diễn ra nhanh chóng hơn một khi Giáo hoàng đã ổn định cuộc sống ở nơi ở mới. Dù hậu quả có thể là gì, chắc hẳn ngài đang mong chờ điều đó hơn bất cứ ai.
_________________________
(*) Francis X. Rocca là Biên tập viên Vatican của EWTN News. Ông đã đưa tin về Vatican từ năm 2007, gần đây nhất là cho tờ The Wall Street Journal, nơi ông cũng đưa tin về tôn giáo toàn cầu. Ông đã viết bài cho Time, The Times Literary Supplement và The Atlantic, cùng nhiều ấn phẩm khác. Rocca là đạo diễn của bộ phim tài liệu “Voices of Vatican II: Participants Recall the Council”.