Trong số các quốc gia chịu ảnh hưởng bởi sự hồi sinh bất ngờ của Công Giáo ở Âu Châu, ít có quốc gia nào thú vị như Estonia. Từ lâu được coi là một trong những quốc gia ít sùng đạo nhất thế giới, quốc gia Baltic theo đạo Tin lành này dường như là một nơi không mấy thích hợp cho sự trỗi dậy của Công Giáo.

Tuy nhiên, lễ Phục Sinh năm nay đã cho thấy một dấu hiệu rằng có thể mọi thứ đang thay đổi.

Tại nhà thờ Công Giáo khiêm tốn nằm trong khu phố cổ thời trung cổ của thủ đô Talinn, Estonia, Đức Cha Philippe Jourdan đã làm lễ rửa tội cho 33 người lớn trong đêm vọng Phục Sinh ngày 4 tháng 4. Vào Chúa Nhật Phục Sinh, ngài đã tiếp nhận thêm 15 tín hữu đã được rửa tội trước đó vào sự hiệp thông trọn vẹn với Giáo Hội Công Giáo. “Chúng tôi chưa bao giờ có nhiều người như vậy,” Đức Cha mục Jourdan nói với tờ Register.

Mặc dù con số này có vẻ khiêm tốn so với tiêu chuẩn của Pháp, nơi số lượng người trưởng thành được rửa tội đã tăng mạnh trong những năm gần đây, nhưng ở Estonia, một quốc gia chỉ có 1,3 triệu dân, nơi đạo Công Giáo gần như bị xóa sổ, chúng cho thấy một sự chuyển biến tôn giáo mà ít ai có thể dự đoán được.

Năm 2011, Estonia được xác định là quốc gia ít sùng đạo nhất thế giới. Một thập niên sau, cuộc điều tra dân số năm 2021 của nước này cho thấy chỉ có 29% dân số tuyên bố có tín ngưỡng tôn giáo. Nguồn gốc của chủ nghĩa thế tục đó rất sâu xa. Cuộc Cải cách Tin lành đã xóa bỏ hiệu quả Công Giáo trong suốt thế kỷ 16, trong khi chế độ Xô Viết sau đó đã đẩy nhanh sự suy giảm của việc truyền bá tôn giáo trong xã hội. Các nghiên cứu cho thấy ở Estonia, đức tin không bị bác bỏ một cách tích cực mà đơn giản là không tồn tại.

“Ở các nước Mỹ Latinh, người ta có thể nói về sự phục hưng,” vị giám mục gốc Pháp 65 tuổi, người trở thành giám mục giáo phận đầu tiên của Estonia vào năm 2024, nói. “Ở đây, tôi thích nói về sự trở lại của Công Giáo hơn.”

Không giống như một số quốc gia Âu Châu, nơi nhiều người cải đạo đang tìm lại cội nguồn tổ tiên theo một nghĩa nào đó, Estonia hầu như không có di sản Công Giáo nào để khôi phục. “Những người cải đạo sang Công Giáo đầu tiên ở đây chỉ bắt đầu từ những năm 1920”, Giám mục Jourdan nói với tờ Register.

Ngài cho biết, trích dẫn nghiên cứu của tác giả người Đức Lambert Klinke về Giáo Hội Công Giáo ở Estonia thuộc Liên Xô, vào đầu những năm 1970, số lượng người Công Giáo gốc Estonia chỉ còn dưới 10 người. “Không phải 5.000, không phải 50, mà chỉ có năm hoặc sáu người!” ngài nói.

Do đó, Giáo hội hiện nay ở Estonia hầu như hoàn toàn là Giáo hội của những người cải đạo, với rất ít gia đình có nguồn gốc Công Giáo truyền thống. “Người Công Giáo là những người cải đạo, hoặc con cái của những người cải đạo, và giờ đây chúng ta bắt đầu thấy những người cháu đầu tiên của những người cải đạo”, Đức Cha Jourdan nói tiếp.

Theo thống kê dân số năm 2021, người Công Giáo chiếm khoảng 0,8% dân số Estonia — tương đương khoảng 10.000 người.

“Nếu nhìn vào xuất phát điểm của chúng ta,” vị giám mục nhận xét, “có thể nói chúng ta đã tăng lên gấp ngàn lần.”

Không giống như các nước láng giềng Thụy Điển hay Na Uy, nơi sự phát triển của đạo Công Giáo một phần được thúc đẩy bởi nhập cư, phong trào gần đây ở Estonia dường như chủ yếu mang tính địa phương.

Theo Giáo phận Tallinn, trong số 33 người lớn được rửa tội trong đêm vọng Phục Sinh, tất cả trừ một người đều là người Estonia; một người là người Nga. Điều thay đổi đáng chú ý nhất trong những năm gần đây là hồ sơ của những người tiếp cận Giáo hội.

“Trước đây, những người dự tòng thường ở độ tuổi từ 30 đến 40,” Đức Cha Jourdan nói. “Giờ đây, họ thường ở độ tuổi 20 hơn.”

Đức Cha giải thích hiện tượng này một phần là do sự chú ý mà Giáo hoàng Thánh Gioan Phaolô II đã dành cho đất nước thông qua chuyến thăm năm 1993, ngay sau khi Liên Xô sụp đổ. Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã tạo thêm động lực cho phong trào khi trở lại vào năm 2018 và cuối cùng thành lập một giáo phận chính thức tại Tallinn.

“Người Estonia rất quan tâm đến cách thế giới bên ngoài nhìn nhận họ,” Đức Cha Jourdan nói. “Việc Giáo hoàng từ Rôma đến Tallinn, bất chấp việc ở đây có rất ít người Công Giáo, đã tạo ấn tượng rất mạnh mẽ.”

Nhưng cũng giống như ở các quốc gia Âu Châu khác, bối cảnh lịch sử dường như cũng đóng một vai trò quan trọng. Đức Cha Jourdan tin rằng thời kỳ COVID, ngay sau đó là cuộc xâm lược Ukraine của Nga năm 2022, có thể đã khơi dậy những câu hỏi mang tính triết lý sâu xa hơn — đặc biệt là trong giới trẻ.

“ Ở đây, chiến tranh không phải là điều trừu tượng, mà là điều chúng ta trải nghiệm trực tiếp hơn nhiều so với các quốc gia ở phía tây xa hơn,” ngài nói. Estonia có chung biên giới với Nga và thực tế đã tiếp nhận một số lượng đáng kể người tị nạn Ukraine. “Mọi người tự hỏi: Ngoài đại dịch và chiến tranh, liệu còn điều gì khác? Cuộc sống có còn gì để cống hiến nữa không?”

Ngài cũng nhận thấy một sự thay đổi về văn hóa trong cách nhìn nhận về lòng nhiệt thành tôn giáo.

“Một người trẻ tuổi xin được rửa tội cách đây bốn hoặc năm năm có thể bị coi là yếu đuối, kỳ lạ, thậm chí là hơi không khỏe mạnh,” ngài nói. “Ngày nay, ngay cả khi người khác không cùng đức tin, họ vẫn có thể nghĩ: Đây là người có niềm tin vững chắc, người có cá tính.”

Khi được hỏi tại sao thế hệ trẻ lại hướng đến Công Giáo hơn là các truyền thống Kitô giáo khác, Đức Cha Jourdan đã chỉ ra sự hiện diện ngày càng tăng của Giáo hội trong cộng đồng và sức hấp dẫn của sự rõ ràng về giáo lý.

“Giáo Hội Công Giáo hiện diện rõ ràng hơn nhiều trong xã hội Estonia so với 20 năm trước,” ngài nói. “Họ bị thu hút bởi một đức tin được thể hiện một cách rõ ràng và với một sự khắt khe nhất định,” ngài cho biết thêm.

Sự hiện diện của Giáo hội trong lĩnh vực giáo dục cũng có thể đang mang lại kết quả tốt.

Estonia hiện có hai trường Công Giáo — ở Tallinn và Tartu — một bước phát triển chưa từng có trong lịch sử đất nước.

“Sinh viên không nhất thiết phải trở thành người Công Giáo ngay lập tức,” Đức Cha nói với tờ Register. “Nhưng sau này, khi trưởng thành, đôi khi người ta nhận thấy rằng những gì đã được gieo trồng vẫn còn tồn tại.”

Mặc dù có những dấu hiệu đáng khích lệ này, Đức Cha Jourdan vẫn thận trọng trước chủ nghĩa thắng thế, vì ngài nhớ lại những gì đã xảy ra khi Liên Xô sụp đổ. Sự quan tâm đến tôn giáo tăng vọt, đặc biệt là trong cộng đồng người Luther, khi hàng thập niên chủ nghĩa vô thần bị áp đặt đột ngột chấm dứt. Nhưng, giống như ở nước láng giềng Latvia, đà này nhanh chóng suy yếu.

“Các nhà thờ không chuẩn bị sẵn sàng,” ngài nói. “Mọi người đã được rửa tội, nhưng sau đó họ biến mất. Nếu không có người tháp tùng, chiếc bánh soufflé sẽ sụp đổ.”

Đây là thực tế mà các nhà lãnh đạo Công Giáo ở những nơi khác tại Âu Châu đang ngày càng phải đối mặt, đặc biệt là ở Pháp, nơi các giám mục đang tích cực suy ngẫm về cách thức hội nhập hàng ngàn người trưởng thành mới cải đạo thông qua hội đồng tỉnh Île-de-France, nơi có sáng kiến “Những người dự tòng và người mới gia nhập: Những triển vọng mới cho đời sống cộng đoàn” nhằm mục đích xem xét lại cách thức chào đón và hỗ trợ những người Công Giáo mới trước sự gia tăng đột biến chưa từng có về số lượng yêu cầu rửa tội cho người lớn ở Pháp.

Ngay cả khi đối mặt với nhiều thách thức, Đức Cha Jourdan vẫn tin chắc rằng một điều gì đó đặc biệt đang diễn ra trong Giáo Hội Công Giáo trên khắp khu vực.

Việc hàng chục người trẻ tuổi tự nguyện lựa chọn Công Giáo ở một quốc gia mà đức tin dường như đã biến mất cho đến gần đây cho thấy rằng thế tục hóa không phải là toàn bộ câu chuyện.

“Tôi không dám khẳng định đây là tương lai của Giáo hội, nhưng Công Giáo ở Bắc Âu thực sự đã phát triển về tầm ảnh hưởng, sự hiện diện và số lượng tín hữu.”

Source:National Catholic Register