1. Theo thông báo của Mạc Tư Khoa, máy bay Tu-95 đã gặp nạn ở tỉnh Amur của Nga trong một cuộc huấn luyện, khiến 6 thành viên phi hành đoàn thiệt mạng.

Hãng thông tấn Interfax do Điện Cẩm Linh kiểm soát đưa tin ngày 29 tháng 9, dẫn lời Bộ Quốc phòng Nga, rằng một máy bay Tu-95 của Nga đã bị rơi ở tỉnh Amur của Nga trong một chuyến bay huấn luyện, khiến sáu thành viên phi hành đoàn thiệt mạng và một người bị thương.

Tính đến thời điểm bài báo được đăng tải, Mạc Tư Khoa vẫn chưa làm rõ nguyên nhân vụ tai nạn. Nằm ở vùng Viễn Đông của Nga, tỉnh Amur giáp với Trung Quốc ở phía nam.

Theo kênh Telegram Baza, có liên hệ với các cơ quan an ninh Nga, nguyên nhân sơ bộ của vụ tai nạn ban đêm được tường trình do nổ nhiên liệu trên máy bay.

Baza cho biết máy bay đã rơi gần làng Krasnoyarovo. Họ nói thêm rằng máy bay thuộc Ukrainka, một nhóm không quân chiến lược của Nga đóng tại căn cứ không quân Ukrainka ở tỉnh Amur. Theo các báo cáo truyền thông, trước các cuộc tấn công dữ dội của Ukraine vào các căn cứ không quân ở các khu vực gần Ukraine hơn, Nga đã điều chuyển một số lượng máy bay ném bom chiến lược không được tiết lộ, chẳng hạn như Tu-95, đến các trung tâm hậu phương như căn cứ không quân Ukrainka.

[Kyiv Independent: Tu-95 aircraft crashed in Russia's Amur Oblast during training, killing 6 crew members, Moscow says]

2. Iran tuyên bố sẵn sàng cho cả ngoại giao lẫn quay trở lại chiến sự khi cuộc chiến bước sang tháng thứ 7.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi hôm Chúa Nhật cho biết Tehran sẵn sàng cho cả hai lựa chọn ngoại giao hoặc quay trở lại chiến sự, cuộc chiến bùng nổ cách đây bảy tháng do các cuộc tấn công chung của Mỹ và Israel vào Iran gây ra. Ông nói rằng giờ đây Tổng thống Trump phải lựa chọn hướng đi nào.

"Chúng tôi đã chuẩn bị đầy đủ cho thời điểm chiến tranh tái bùng nổ, và tôi nhắc lại, chúng tôi sẽ kiên quyết chống lại bất kỳ hành động gây hấn mới nào, ngay cả khi đó là một cuộc chiến tranh tận thế", Araghchi nói với chương trình "Meet the Press" của đài NBC News.

"Đồng thời, chúng tôi sẵn sàng cho các giải pháp ngoại giao. Việc lựa chọn là tùy thuộc vào Tổng thống Trump," ông nói.

Tổng thống Trump hôm thứ Bảy đã bác bỏ đề xuất của Iran về việc quay trở lại thỏa thuận ngừng bắn đã đổ vỡ cách đây vài tháng, như một phần của kế hoạch bảy ngày nhằm mở lại eo biển Hormuz cho hoạt động vận tải thương mại.

Ông Araghchi cho biết Tehran sẽ chờ phản hồi chính thức từ các bên trung gian.

[Politico: Iran says it is ready for either diplomacy, or a return to fighting as war reaches 7-month mark]

3. Su-75 của Nga: Liệu đối thủ với F-35 của Putin có bao giờ cất cánh được?

Bộ trưởng Quốc phòng Nga Andrey Belousov cho biết quân đội Nga sắp sử dụng chiến đấu cơ Su-75 Checkmate hay Chiếu Tướng có những tính năng vượt xa F-35 của Hoa Kỳ.

Nga lần đầu tiên công bố nguyên mẫu Su-75 Checkmate tại Triển lãm Hàng không và Vũ trụ Quốc tế, gọi tắt là MAKS ở Sân bay Quốc tế Zhukovsky vào tháng 7 năm 2021.

Chiếc máy bay chiến đấu tàng hình một động cơ kiểu dáng đẹp mắt này được tuyên bố là câu trả lời của Mạc Tư Khoa đối với F-35 của Washington và được dự định sẽ thay thế một số máy bay thời Liên Xô như MiG 21 và MiG 23.

Belousov mô tả nó là "nhẹ hơn, nhanh hơn, bay cao hơn, dễ điều khiển hơn và có khả năng thực hiện những điều điên rồ - về mặt ý tưởng, tiết kiệm chi phí hơn và vượt trội hơn về mặt kỹ thuật" so với các đối thủ cạnh tranh.

Từ khi được ra mắt tại Triển lãm Hàng không và Vũ trụ Quốc tế cho đến nay 5 năm đã trôi qua, nó vẫn chưa thể cất cánh, mặc dù Tập đoàn Máy bay Thống nhất Nga, gọi tắt là OAK hồi tháng 6 cho biết nguyên mẫu bay thử nghiệm đầu tiên đang được chế tạo tại nhà máy KnAAZ ở Komsomolsk-on-Amur, vùng Viễn Đông của Nga.

Việc chậm trễ trong phát triển khiến các nhà bình luận tự hỏi, cho dù giá thành có rẻ hơn đến đâu, liệu Su-75 có cơ hội cạnh tranh với hàng trăm máy bay tương đương của Mỹ và Trung Quốc hiện đang hoạt động hay không.

Chiếc F-35 bay thử lần đầu vào tháng 12 năm 2006 và các phiên bản sản xuất hàng loạt xuất hiện vào tháng 2 năm 2011.

Một số ý kiến cho rằng việc chuyển hướng nguồn lực để hỗ trợ cuộc chiến của nhà độc tài Vladimir Putin ở Ukraine đã góp phần gây ra sự chậm trễ kéo dài trong quá trình phát triển và sản xuất máy bay Su-75.

Về mặt kỹ thuật, Checkmate có những ưu điểm gì?

Theo Belousov, Checkmate có tốc độ tối đa lên tới Mach 1.8 tức là 2.200 km/h, tầm hoạt động lên tới 2.900 km mà không cần thùng nhiên liệu phụ bên ngoài và tải trọng vũ khí lên tới 7.400 kg.

Cấu hình tàng hình của nó có thể được duy trì bằng cách mang tối đa năm hỏa tiễn không đối không trong các khoang bên trong và hệ thống bay và dẫn đường của nó đã được nâng cấp với nhu liệu trí tuệ nhân tạo, gọi tắt là AI mới nhất.

Belousov tuyên bố hiệu năng của nó vượt trội hơn F-35 với chi phí 30 triệu đô la so với 80 triệu đô la của đối thủ Mỹ. Belousov cũng khẳng định rằng, do không tích hợp bộ đốt sau, chi phí mỗi giờ bay sẽ chỉ bằng một phần sáu so với F-35.

Belousov cũng cho biết phiên bản điều khiển từ xa được thiết kế để hoạt động như một "máy bay hỗ trợ điều khiển từ xa" khi kết hợp với cả Su-57 và Su-75. Điều này nhằm giải quyết các khái niệm tương tự đang được thử nghiệm ở phương Tây.

Tuy nhiên, những tuyên bố của Belousov vẫn chưa được kiểm chứng, điều này sẽ chỉ xảy ra khi một chiếc máy bay thực tế được hoàn thiện và thử nghiệm, là điều mà ông ta bảo đảm sẽ diễn ra "sớm".

Các chuyên gia cho rằng khi Bộ trưởng Quốc phòng Nga và Tổng Tham Mưu Trưởng Nga bắt đầu khoác lác về các loại khí tài chiến tranh mới, có thể thay đổi cuộc chơi, đó là lúc người ta nên hiểu rằng Nga đang thua đau trên chiến trường và cần một thứ gì đó để lên giây cót tinh thần cho binh sĩ và xã hội Nga nói chung.

[Kyiv Post: Russia’s Su-75: Can Putin’s F-35 Rival Ever Get Off the Ground?]

4. Phái đoàn Iran tại Liên Hiệp Quốc không có kế hoạch đàm phán trực tiếp với Mỹ.

Truyền thông nhà nước Iran hôm thứ Hai cho biết phái đoàn Iran tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ở New York không có kế hoạch tổ chức các cuộc đàm phán trực tiếp với Mỹ, sau khi Tổng thống Trump nói rằng ông dự kiến sẽ có thêm các cuộc đàm phán diễn ra trong tuần này.

Hãng thông tấn chính thức IRNA cho biết, dẫn lời một nguồn tin giấu tên thân cận với phái đoàn Iran, "phái đoàn Iran tại New York không có kế hoạch đàm phán với Hoa Kỳ".

Tổng thống Trump nói với Axios hôm Chúa Nhật rằng ông hy vọng các cuộc đàm phán sẽ tiếp tục trong tuần này, và nói thêm rằng các nhà lãnh đạo Iran quan tâm đến việc đạt được một thỏa thuận vì họ đang "thua thiệt nặng nề".

Hãng thông tấn IRNA cho biết: "Quan điểm và lập trường của Iran đã được truyền đạt rõ ràng và minh bạch cho phía Mỹ... thông qua một trung gian hòa giải người Qatar", đồng thời cho biết thêm phái đoàn Iran sẽ trở về Tehran vào thứ Ba.

Kể từ khi chiến tranh bùng nổ vào tháng Hai, các cuộc đàm phán giữa Tehran và Washington chủ yếu diễn ra thông qua các trung gian hòa giải.

[Politico: Iran's U.N. delegation has no plans to negotiate directly with the U.S.]

5. Người dân Iran phải đối mặt với những hành trình gian khổ do lệnh trừng phạt của Mỹ khiến các chuyến bay bị đình trệ.

Việc rời khỏi Iran từ lâu đã đòi hỏi sự kiên nhẫn trước những hạn chế và sự chậm trễ, nhưng các lệnh trừng phạt mới của Mỹ đã khiến các chuyến bay bị đình chỉ đột ngột và khiến những hành khách mệt mỏi vì chiến tranh cảm thấy bị mắc kẹt khi cố gắng rời khỏi đất nước.

Hành khách đã đặt vé máy bay từ Iran đến các điểm đến ở Trung Đông như Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Iraq, Oman và Thổ Nhĩ Kỳ đang phải đối mặt với việc hủy chuyến đột ngột do các lệnh trừng phạt mới nhất có hiệu lực.

Trong số những người đang tìm cách thoát thân có Mitra, một phụ nữ 49 tuổi, người đã lên kế hoạch đi Paris qua Istanbul cùng với anh trai mình, nhưng giờ đây phải đối mặt với một hành trình dài bằng đường bộ để đến Thổ Nhĩ Kỳ.

"Một số hãng hàng không vẫn đang bán vé, nhưng các chuyến bay liên tục bị hủy. Điều này thực sự khiến chúng tôi cảm thấy hoàn toàn bị mắc kẹt", cô nói với một phóng viên của AFP tại Paris, sử dụng tên giả vì sợ bị chính quyền trả thù.

"Khi được thông báo rằng các chuyến bay đã bị tạm dừng, chúng tôi quyết định đi đến Istanbul bằng đường bộ," cô ấy nói.

Mitra kể lại việc trả khoảng 75 đô la để đặt vé máy bay đến thành phố Tabriz của Iran, từ đó cô sẽ đi đường bộ vài giờ để đến biên giới.

Tại Van ở Thổ Nhĩ Kỳ, họ sẽ ở tại một khách sạn, vì việc chờ đợi ở biên giới có thể rất lâu và hỗn loạn.

"Lúc này, chúng tôi chỉ hy vọng là mình có thể thực sự rời khỏi đây. Họ thậm chí có thể đóng cửa biên giới trên bộ," cô ấy lo sợ.

[CBSNews: Iranians face arduous journeys as U.S. sanctions ground planes]

6. Ayatollah Khamenei tuyên bố lực lượng Mỹ sẽ sớm bị đẩy lùi.

Lãnh đạo tối cao của Iran, Ayatollah Mojtaba Khamenei, được tường trình đã dự đoán rằng lực lượng quân sự Mỹ sẽ sớm bị đánh đuổi khỏi Biển Ả Rập.

Trong một thông điệp nhân kỷ niệm Tuần lễ Quốc phòng Thiêng liêng của Iran, vị giáo chủ - người mà người dân chưa từng thấy trực tiếp xuất hiện hay lên tiếng kể từ khi chiến tranh bắt đầu - cho biết lực lượng Mỹ không thể tiến xa hơn Biển Ả Rập, con đường dẫn đến eo biển Hormuz, "vì những đòn giáng mạnh mà họ đã phải hứng chịu".

Ông nói thêm rằng chẳng bao lâu nữa, quân đội Mỹ cũng sẽ bị đánh đuổi khỏi Biển Ả Rập.

Lực lượng Mỹ đã hoạt động khắp khu vực kể từ khi chiến tranh bắt đầu, bao gồm cả việc hộ tống các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, bất chấp nỗ lực của Iran nhằm kiểm soát giao thông qua tuyến đường thủy quan trọng này.

Thông điệp rộng rãi được truyền thông nhà nước Iran cho là của Khamenei bao gồm lời ca ngợi lực lượng quân đội Iran, cũng như cựu lãnh đạo nhóm Hezbollah do Iran hậu thuẫn ở Li Băng.

Khamenei được chỉ định làm lãnh đạo tối cao mới của Iran ngay sau khi cha ông, người tiền nhiệm Ali Khamenei, thiệt mạng trong đợt tấn công đầu tiên của Mỹ và Israel, sự kiện châm ngòi cho cuộc chiến vào ngày 28 tháng 2.

Khamenei con chưa từng xuất hiện trước công chúng, kể cả trong video, kể từ khi ông được chỉ định làm lãnh đạo tối cao, và các quan chức cao cấp của Mỹ cho biết ông có thể đã bị thương nặng trong cùng cuộc tấn công khiến cha ông thiệt mạng.

[CBSNews: Ayatollah Khamenei says U.S. forces will soon be pushed back]

7. Giá dầu tăng cao đẩy giá trị chứng khoán Mỹ giảm xuống khi Tổng thống Trump bác bỏ đề nghị mới nhất của Iran.

Giá dầu tăng cao đang đẩy thị trường chứng khoán Mỹ tiếp tục giảm so với mức cao kỷ lục đạt được hôm thứ Hai, đồng thời tạo áp lực ngày càng lớn hơn đối với thị trường trái phiếu Mỹ.

Chỉ số S&P 500 giảm 0,8% và mất đi phần lớn mức tăng đạt được tuần trước, vốn đã đưa chỉ số này lên gần mức cao nhất mọi thời đại. Chỉ số Dow Jones Industrial Average giảm 372 điểm, tương đương 0,7%, tính đến 11:45 sáng giờ miền Đông, và chỉ số Nasdaq Composite giảm 1%.

Hầu hết các chỉ số chứng khoán Mỹ đều giảm điểm dưới áp lực của việc hợp đồng dầu thô Brent, hợp đồng được giao dịch sôi động nhất trên thị trường, tăng 2,8% lên 100,19 đô la mỗi thùng. Điều này đã làm lu mờ đà tăng điểm của Nvidia, cổ phiếu có ảnh hưởng nhất trên Phố Wall, sau khi công ty này công bố kế hoạch bơm tiền lịch sử cho các nhà đầu tư thông qua việc mua lại cổ phiếu của mình.

Giá dầu đã biến động mạnh do sự không chắc chắn về thời điểm cuộc chiến với Iran cho phép các tàu chở dầu di chuyển tự do trở lại qua eo biển Hormuz và vận chuyển dầu từ Trung Đông đến khách hàng trên toàn thế giới. Những diễn biến mới nhất diễn ra sau khi Tổng thống Trump tuyên bố cuối tuần trước rằng ông bác bỏ đề nghị của Iran về việc mở lại eo biển Hormuz và nối lại đàm phán về chương trình hạt nhân của nước này.

"Tôi cũng muốn đạt được một thỏa thuận," Tổng thống Trump nói hôm thứ Bảy. "Nhưng thỏa thuận đó sẽ không thể chấp nhận được."

Giá dầu Brent đã tăng lên trên 101 Mỹ Kim/thùng vào sáng thứ Hai, trước khi thị trường chứng khoán Mỹ mở cửa giao dịch, nhưng đã giảm bớt mức tăng khi các quan chức Mỹ cho biết các nhà trung gian vẫn đang làm việc với Iran và Hoa Kỳ để đạt được thỏa thuận chấm dứt giao tranh và mở lại eo biển.

Bất chấp những biến động, giá một thùng dầu Brent vẫn cao hơn nhiều so với mức khoảng 72 đô la trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào cuối tháng Hai. Điều đó đã góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng lạm phát, và giá trung bình một gallon xăng thông thường đã tăng lên gần 4,48 đô la từ mức 3,13 đô la một năm trước, theo AAA.

[CBSNews: Rising oil prices push U.S. stock values down as Trump rejects Iran's latest offer]

8. Liên Hiệp Âu Châu thông qua kế hoạch các dự án quốc phòng lớn, trong đó Ukraine đóng vai trò nổi bật.

Ngày 28 tháng 9, Hội đồng Liên Hiệp Âu Châu đã thông qua kế hoạch cho 5 dự án trên toàn khối nhằm tăng cường năng lực quốc phòng của Âu Châu, trong đó Ukraine tham gia vào hầu hết các dự án này.

Ủy ban Âu Châu, cơ quan điều hành của khối, đã đề xuất các dự án này vào tháng 7 để giải quyết những thiếu sót trong các lĩnh vực quốc phòng trọng yếu, cụ thể là phòng không, an ninh hàng hải, không gian, khả năng điều khiển và chống máy bay điều khiển từ xa, và an ninh dọc theo sườn phía đông của Liên Hiệp Âu Châu.

Các bộ trưởng quốc phòng Liên Hiệp Âu Châu đã ủng hộ kế hoạch này vào ngày 28 tháng 9 sau khi nhận được sự tán thành từ các đại sứ các nước thành viên vào ngày 16 tháng 9.

Ukraine tham gia vào bốn trong năm dự án, chỉ có dự án không gian là ngoại lệ.

"Những dự án này tiếp tục chứng minh sự hợp tác thiết thực giữa các quốc gia thành viên Liên Hiệp Âu Châu nhằm bảo đảm an ninh cho chính chúng ta", Ngoại trưởng và Quốc phòng Ireland, bà Helen McEntee, người mà quốc gia của bà đang giữ chức chủ tịch luân phiên của Hội đồng Liên Hiệp Âu Châu, cho biết.

"Hợp tác chặt chẽ với các đối tác Na Uy và Ukraine, chúng ta đang cùng nhau thực hiện những bước đi quyết định để bảo vệ không gian, bầu trời, biển cả, cáp ngầm dưới biển và người dân phụ thuộc vào chúng."

Dự án đầu tiên trong năm dự án được đề xuất dành riêng cho công nghệ máy bay điều khiển từ xa và chống máy bay điều khiển từ xa, trong đó Ukraine dự kiến sẽ đóng vai trò quan trọng, và tất cả các quốc gia Liên Hiệp Âu Châu đều tham gia ngoại trừ Malta trung lập.

Dự án DECODER, tên gọi tắt của nó, dự kiến sẽ có chi phí từ 3,5 tỷ euro đến 5,5 tỷ euro (4 tỷ đến 6 tỷ đô la), trở thành dự án rẻ nhất trong số năm dự án. Số tiền này sẽ được dùng để tài trợ cho một mạng lưới các trung tâm công nghệ máy bay điều khiển từ xa nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc thử nghiệm và đổi mới, cũng như cải thiện khả năng tương tác.

Có lẽ dự án phòng không và phòng thủ hỏa tiễn (Liên Hiệp Âu Châu-FIAMD) sẽ có tầm quan trọng cấp thiết hơn đối với Ukraine, dự kiến tiêu tốn 55-80 tỷ euro (63-92 tỷ đô la) vào năm 2040.

Mặc dù Ukraine là quốc gia hàng đầu thế giới về chiến tranh bằng máy bay điều khiển từ xa, điểm yếu của nước này nằm ở khả năng phòng thủ chống hỏa tiễn đạn đạo. Kyiv đang tìm cách nhanh chóng khắc phục điểm yếu này khi chuẩn bị đối phó với làn sóng tấn công hỏa tiễn mới của Nga vào mùa đông này.

Phạm vi của các dự án mới được đề xuất cũng vươn ra không gian, lĩnh vực mà Ukraine không tham gia, và ra biển, nơi Ukraine có tham gia.

Dự án "phòng thủ tích hợp trên biển và đáy biển" hướng đến việc tập hợp lực lượng quân sự và dân sự, cũng như máy bay điều khiển từ xa, để giám sát tất cả các loại cơ sở hạ tầng trên biển, chẳng hạn như đường ống dẫn nhiên liệu, tua bin gió và cáp internet.

Các quan chức phương Tây đã bày tỏ lo ngại về những nỗ lực bị nghi ngờ do Mạc Tư Khoa hậu thuẫn nhằm phá hoại và làm gián đoạn cơ sở hạ tầng dưới biển của Âu Châu, đặc biệt là ở Biển Baltic.

Đứng cuối danh sách năm dự án là dự án tốn kém nhất, Chiến dịch Giám sát Sườn phía Đông, ước tính sẽ tiêu tốn từ 60 đến 100 tỷ euro (69-115 tỷ đô la) vào năm 2036.

Khác với bốn dự án còn lại, Sáng kiến Giám sát Sườn phía Đông (Eastern Flank Watch) bao trùm nhiều lĩnh vực tác chiến và thay vào đó bị giới hạn về mặt địa lý, mặc dù đề xuất này lập luận rằng "nó mang lại lợi ích cho tất cả các quốc gia thành viên trong việc đối phó với các mối đe dọa an ninh cụ thể và có thể mở rộng phạm vi địa lý quan tâm của mình."

Brussels đã công bố Sáng kiến Giám sát Sườn phía Đông vào tháng 10 năm 2025, vài tuần sau vụ máy bay điều khiển từ xa của Nga xâm phạm không phận Ba Lan.

[Kyiv Independent: EU approves major defense projects plan, with Ukraine featuring prominently]

9. Cảnh sát Anh cho tại ngoại 5 người đàn ông bị bắt giữ gần căn cứ không quân mà Mỹ sử dụng cho các cuộc tấn công vào Iran.

Cảnh sát chống khủng bố Anh đã cho tại ngoại năm người đàn ông Anh bị bắt giữ cuối tuần qua gần một căn cứ Không quân Hoàng gia được lực lượng Mỹ sử dụng để tiến hành các cuộc tấn công vào Iran.

Phó Ủy viên Cảnh sát Thủ đô Laurence Taylor, nhà lãnh đạo lực lượng Cảnh sát Chống khủng bố, cho biết những người đàn ông này được thả sau "các cuộc thẩm vấn kỹ lưỡng", đồng thời nói thêm rằng cuộc điều tra vẫn chưa kết thúc và họ vẫn "phải tuân thủ các điều kiện nghiêm ngặt về việc đi lại và liên lạc với người khác".

Đề cập đến các báo cáo cho rằng chính quyền Anh đang điều tra mối liên hệ có thể có với Iran, ông nói: "Tôi biết có sự quan tâm đáng kể đến việc liệu bối cảnh địa chính trị hiện tại có ảnh hưởng đến vụ việc này hay không."

"Ở giai đoạn này, chúng tôi vẫn đang xem xét mọi khả năng trong cuộc điều tra này… hãy yên tâm, chúng tôi đang xem xét vấn đề này từ mọi góc độ có thể. Bao gồm cả khả năng đây là hoạt động được thực hiện bởi các bên trung gian, hoặc các cá nhân cố ý hoặc vô ý làm việc thay mặt cho một quốc gia nước ngoài."

Hôm thứ Hai, Iran tuyên bố "hoàn toàn phủ nhận" mọi sự liên quan đến vụ việc.

[CBSNews: U.K. police release on bail 5 men arrested near air base used by U.S. for Iran strikes]

10. Iran "kiên quyết bác bỏ" mọi cáo buộc liên quan đến âm mưu khủng bố bị nghi ngờ nhằm vào căn cứ quân sự nơi đặt máy bay của Mỹ.

Iran tuyên bố nước này "kiên quyết bác bỏ" các cáo buộc cho rằng họ có liên quan đến một âm mưu khủng bố bị nghi ngờ nhằm vào một căn cứ quân sự của Anh, nơi đặt máy bay của Mỹ.

Cảnh sát chống khủng bố Anh đang tiến hành điều tra vào thứ Hai sau khi 5 người đàn ông bị bắt giữ vì nghi ngờ chuẩn bị một hành động khủng bố tại một thị trấn ở Anh gần căn cứ Không quân Hoàng gia Anh được máy bay ném bom của Mỹ sử dụng.

Hãng tin AP đưa tin rằng các nhà chức trách Anh đang điều tra khả năng có mối liên hệ giữa Iran và các vụ bắt giữ gần căn cứ không quân RAF Fairford, nhưng tính đến thứ Hai, vẫn chưa có kết luận nào được đưa ra về việc liệu âm mưu nhằm vào căn cứ này có thể được nhà nước hậu thuẫn hay không.

Năm nay, các nhóm được tường trình có liên hệ với Iran đã thực hiện một số vụ tấn công trên lãnh thổ Anh, chủ yếu nhắm vào cộng đồng Do Thái ở phía bắc Luân Đôn.

[CBSNews: Iran "categorically rejects" involvement in suspected terror plot on military base hosting U.S. aircraft]

11. Thượng Nghị Sĩ Kennedy cho rằng kế hoạch của Iran "không phải là một đề nghị nghiêm chỉnh".

Thượng Nghị Sĩ đảng Cộng hòa John Kennedy của bang Louisiana cho biết kế hoạch đề xuất của Iran về việc mở lại eo biển Hormuz và nối lại đàm phán "không phải là một đề nghị nghiêm chỉnh".

" Tổng thống không phải là em trai của Bambi. Ông ấy đã từ chối điều đó," Kennedy nói trên chương trình "Face the Nation with Margaret Brennan" hôm Chúa Nhật. "Chúng ta cần tiếp tục làm những gì chúng ta đang làm - các biện pháp trừng phạt, lệnh cấm vận."

"Thực tế là, nếu bạn có chút công bằng, Iran giống như một vết thương đang khoét sâu vào ngực, và thế giới sẽ an toàn hơn nhờ điều đó," Kennedy nói. "Giờ chỉ còn một vấn đề: eo biển ít nhất đã bị đóng một phần, và điều đó ảnh hưởng đến giá dầu. Mà dầu mỏ thì có trong mọi thứ, kể cả xăng, và điều đó thật đau đớn."

Kennedy nói, "Chúng ta phải tìm cách giải quyết vấn đề này, mở lại eo biển, hoặc leo thang xung đột," mặc dù ông lưu ý rằng ông sẽ không ủng hộ việc điều quân vào.

[CBSNews: Sen. Kennedy says Iran's plan was "not a serious offer"]

12. Iran đệ đơn khiếu nại lên Liên Hiệp Quốc về lệnh trừng phạt của Mỹ đối với ngành hàng không của nước này.

Truyền thông nhà nước Iran hôm thứ Hai đưa tin nước này đã đệ đơn khiếu nại lên Liên Hiệp Quốc về các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với ngành hàng không của nước này, dẫn đến việc hủy bỏ nhiều chuyến bay trong khu vực.

Tháng này, Mỹ đã áp đặt các hạn chế đối với toàn bộ ngành hàng không Iran và tuyên bố sẽ có lập trường cứng rắn đối với bất kỳ công ty hoặc quốc gia nào tiếp tục hỗ trợ ngành này.

Khi các lệnh trừng phạt có hiệu lực vào thứ Tư tuần trước, một số hãng hàng không lớn đã buộc phải hủy các chuyến bay quốc tế do một số quốc gia trong khu vực áp đặt lệnh cấm.

Theo hãng thông tấn chính thức IRNA của Iran, nhà lãnh đạo cơ quan hàng không dân dụng Iran, Abouzar Shiroudi, cho biết: "Để bảo vệ các quyền hợp pháp của ngành hàng không và chống lại các hạn chế bất hợp pháp do Mỹ áp đặt, Iran đã soạn thảo và gửi công văn phản đối chính thức tới Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế, gọi tắt là ICAO".

[CBSNews: Iran lodges complaint with U.N. over U.S. sanctions on its aviation industry]

13. Ông Bessent cho rằng Mỹ đã thành công trong việc cô lập nền kinh tế của Iran.

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent hôm thứ Bảy cho biết ông đã cử các phái viên đi khắp thế giới để gây áp lực buộc các nước cô lập kinh tế Iran, đồng thời hoan nghênh các biện pháp hạn chế mới nhắm vào các hãng hàng không và ngân hàng của nước này.

"Theo chỉ thị của tôi, các nhóm đã được cử đi khắp thế giới để liên hệ với các quốc gia và yêu cầu hành động chống lại chế độ Iran", Bessent nói. "Những nỗ lực này đang mang lại kết quả."

Ông Bessent lưu ý rằng Thổ Nhĩ Kỳ và Oman đã tạm dừng các chuyến bay đến từ hãng hàng không tư nhân Mahan Air, trong khi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đã tạm dừng tất cả các chuyến bay của các hãng hàng không Iran.

Dubai, trung tâm thương mại của UAE, là điểm đến chính của các hãng hàng không Iran, với nhiều chuyến bay mỗi ngày, một cộng đồng người Iran lớn và mối liên hệ kinh doanh chặt chẽ.

Ông Bessent cũng nhấn mạnh những hạn chế mới trong lĩnh vực ngân hàng.

Hôm thứ Tư, ngân hàng trung ương UAE đã chặn các giao dịch đến và đi từ Iran của các chi nhánh thuộc Ngân hàng Melli của Iran, cáo buộc ngân hàng này vi phạm luật về rửa tiền, khủng bố và phổ biến vũ khí.

Tuần trước, Thổ Nhĩ Kỳ đã thu hồi giấy phép của Ngân hàng Mellat của Iran, một tổ chức tài chính bán tư nhân đã bị phương Tây trừng phạt trong nhiều năm.

Tháng trước, Bessent đã công bố cái mà ông gọi là Chiến dịch Loại bỏ Kinh tế, một kế hoạch được thiết kế để sử dụng áp lực kinh tế lên Iran nhằm mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt chiến tranh.

Chiến dịch này đã mở rộng các hạng mục trừng phạt thứ cấp đối với các thực thể và quốc gia giao dịch với Tehran, đồng thời đưa ra các biện pháp trừng phạt mới trên nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm tài sản kỹ thuật số, vàng, hàng không, công nghệ và vận tải biển.

Ông Bessent từng tuyên bố rằng bất kỳ tổ chức nào tạo điều kiện cho việc rửa tiền thay mặt Iran "sẽ bị loại khỏi hệ thống đô la Mỹ".

[CBSNews: Bessent says U.S. has been successful in isolating Iran's economy]

14. Putin đang thử thách NATO trên các hòn đảo xa xôi ở Bắc Cực của Na Uy.

Trong gần một thế kỷ, mối đe dọa lớn nhất đối với cư dân Svalbard là gấu Bắc Cực. Giờ đây, mối đe dọa đó ngày càng đến từ Nga. Bộ trưởng Quốc phòng Na Uy Tore Sandvik đưa ra lập trường trên với POLITICO hôm Thứ Hai, 28 Tháng Chín.

Ngày càng có nhiều lo ngại rằng Mạc Tư Khoa có thể sử dụng quần đảo rộng lớn ở Bắc Cực — một phần của Na Uy với quy chế pháp lý đặc biệt — để thử thách NATO về mặt quân sự trong bối cảnh sự bất ổn ngày càng gia tăng về cam kết của Mỹ đối với quốc phòng Âu Châu.

Các đồng minh nghi ngờ Nga đang thăm dò các tuyến cáp ngầm quan trọng ở vùng biển ngoài khơi Svalbard và dàn dựng các sự kiện kiểu quân sự nhằm thử thách giới hạn của các quy định chi phối sự hiện diện của nước này tại đó. Trong khi Nga đang tăng cường các cuộc tấn công hỗn hợp trên khắp Âu Châu, Oslo đang gấp rút tăng cường năng lực hải quân và giám sát để bảo vệ sườn phía bắc của mình, đồng thời chính quyền địa phương ở Svalbard đang đầu tư vào cơ sở hạ tầng thiết yếu — và thậm chí đã có kế hoạch di tản.

"Tình hình căng thẳng đang gia tăng ở Bắc Cực và khu vực phía bắc, và tất nhiên Svalbard cũng là một phần trong đó," Bộ trưởng Sandvik nói. "Chúng tôi biết rằng Nga... sử dụng nhiều cách để cố gắng khiêu khích hoặc tìm cách thực hiện các mối đe dọa hỗn hợp."

Mặc dù là lãnh thổ của Na Uy, hòn đảo chính của quần đảo, Spitsbergen, lại là nơi tọa lạc của một thị trấn thuộc Nga.

Sandvik cho biết trong nhiều thập niên, Mạc Tư Khoa và Oslo phần lớn đã kiềm chế được căng thẳng leo thang — nhưng sự cân bằng mong manh đó hiện đang chịu áp lực ngày càng tăng. Các nước phương Tây ngày càng lo ngại về các cuộc tấn công kết hợp của Nga ở Âu Châu và cảnh báo rằng Mạc Tư Khoa có thể tìm cách thực hiện một cuộc xâm nhập hạn chế vào một thành viên NATO vào cuối thập niên này.

"Giới lãnh đạo Nga rất khó đoán và ngày càng liều lĩnh hơn", Sandvik cho biết. "Tôi sẽ không loại trừ bất kỳ kịch bản nào khi nói đến ý định đối đầu với NATO của Điện Cẩm Linh."

Trong nhiều thập niên, Svalbard là biểu tượng cho phương châm của Na Uy "Vùng cực Bắc, căng thẳng thấp", thể hiện nỗ lực xây dựng hợp tác giữa các quốc gia vùng Bắc Cực, bao gồm cả Nga.

Ngoài vị trí xa xôi - nằm cách đất liền Na Uy hơn 900 km - và nhiệt độ băng giá, điều đó còn do vị thế độc đáo của quần đảo. Theo một hiệp ước quốc tế năm 1920, các quốc gia công nhận chủ quyền của Oslo đối với các hòn đảo và đổi lại được quyền khai thác tài nguyên - với việc Liên Xô mua thị trấn Barentsburg để khai thác các mỏ than địa phương ngay sau đó.

Hiệp ước cũng cấm bất kỳ quốc gia nào sử dụng Svalbard cho "mục đích chiến tranh", bao gồm việc xây dựng căn cứ hải quân và công sự, nhưng Na Uy vẫn thường xuyên đến thăm quần đảo này bằng tàu tuần tra bờ biển và tàu quân sự.

Vào thời kỳ đỉnh cao của Chiến tranh Lạnh, 2.400 công dân Liên Xô sinh sống trên Spitsbergen, hòn đảo duy nhất có người sinh sống, chiếm khoảng 70% dân số của đảo.

Mạc Tư Khoa có rất ít động lực để phá bỏ hiệp ước vì điều đó có thể gây bất lợi cho chính họ. Với bán đảo Kola ở phía tây bắc của Nga - nơi đóng quân của hai phần ba số tàu ngầm tấn công hạt nhân thứ hai của nước này - nằm cách đó khoảng 1.000 km, "Nga đã thận trọng để tránh bất kỳ sự leo thang nào", Sandvik nói.

Điều đó cũng khiến nó trở nên có ý nghĩa chiến lược đối với NATO. Sandvik lập luận: "Trong một cuộc xung đột quân sự… đây là nơi các tàu ngầm Nga có thể tiến vào Bắc Đại Tây Dương và ẩn náu ở độ sâu lớn hơn, gây ra mối đe dọa cho NATO và Mỹ."

Tuy nhiên, căng thẳng đã gia tăng sau cuộc xâm lược toàn diện Ukraine của Nga.

Từ năm 2022, các quan chức Nga địa phương đã phải đối mặt với chỉ trích vì cho phép một tổ chức thanh niên có liên hệ gián tiếp với hải quân hoạt động tại đây, thông báo về các cuộc tập trận hỏa tiễn gần đó và tổ chức các cuộc duyệt binh thường niên với phù hiệu quân sự, trong đó từng có màn trình diễn máy bay trực thăng.

Mạc Tư Khoa cũng bắt đầu các chuyến tàu trực tiếp từ Nga vào năm 2024 và năm ngoái đã thành lập một chi nhánh của Hiệp hội Địa lý Nga, do cựu Bộ trưởng Quốc phòng Sergei Shoigu đứng đầu.

"Chúng tôi gọi đó là những hành động khiêu khích trong vùng xám," Sandvik nói. "Đó là một cách rất tiết kiệm chi phí để khẳng định sự hiện diện của Nga và... thách thức quyền tài phán của Na Uy."

Do đó, các cơ quan tình báo Na Uy năm nay đã cảnh báo Điện Cẩm Linh "đang nhắm đến việc tăng cường phạm vi hoạt động của Nga tại Svalbard".

Theo các nguồn tin, mùa xuân năm nay, lực lượng Anh, Mỹ và Na Uy đã bắt gặp các tàu Nga đang thử nghiệm một loại vũ khí cắt cáp ngầm bí mật ngoài khơi bờ biển Svalbard.

Mặc dù trữ lượng than của Barentsburg đang cạn kiệt, Mạc Tư Khoa không bỏ rơi thị trấn này. Theo báo cáo, Mạc Tư Khoa đã cung cấp cho Trust Arktikugol thuộc sở hữu nhà nước, đơn vị quản lý Barentsburg, khoảng 1,89 tỷ ruble (20 triệu euro) tiền trợ cấp liên bang vào năm 2025.

Đại sứ Nga tại Na Uy, Nikolay Korchunov, nói với POLITICO rằng ông ta muốn thấy "sự chuyển đổi các hoạt động kinh tế" từ than đá sang dịch vụ ở Barentsburg, và cho biết Arktikugol đang đầu tư vào việc duy trì thị trấn này.

Cần cẩu và giàn giáo tô điểm cho nhiều tòa nhà thời Liên Xô ở Barentsburg, nằm rải rác trên một ngọn đồi nhấp nhô hướng ra sông băng Vøringen phủ đầy tuyết trắng hùng vĩ — một dấu hiệu cho thấy sự quan tâm liên tục của Nga.

Nhưng "chúng tôi không hề nghi ngờ bất kỳ chủ quyền nào của Na Uy," Korchunov khẳng định. "Chúng tôi nhấn mạnh sự cần thiết và tầm quan trọng của việc thực hiện đầy đủ Hiệp ước Svalbard," ông nói, đồng thời cáo buộc Oslo góp phần vào "xu hướng tiêu cực hướng tới việc quân sự hóa toàn bộ khu vực Baltic-Bắc Cực của NATO."

Đề đốc Rune Andersen, chỉ huy Bộ Tư lệnh Liên hợp Na Uy, cho biết ưu tiên của ông là "đạt được sự cân bằng giữa răn đe nhưng vẫn duy trì ổn định" ở Svalbard, và giữ "bình tĩnh và tỉnh táo" trước các mối đe dọa hỗn hợp.

Nhưng trước những "rủi ro" leo thang, quân đội đang đầu tư để tăng cường khả năng giám sát, ông nói, bao gồm việc phóng ba vệ tinh lập bản đồ hàng hải mới vào năm tới - cùng với "việc đổi mới hải quân và lực lượng bảo vệ bờ biển... để duy trì sự hiện diện thường trực" ở khu vực lân cận.

Trong nỗ lực củng cố sườn phía bắc, Na Uy đang mua 5 tàu khu trục chống ngầm Type-26 từ Anh và 6 tàu ngầm Type 212CD từ Đức. Oslo cũng đang tăng cường hội nhập quân sự với các đồng minh, bao gồm Luân Đôn và Berlin, và tháng này đã tiến hành các cuộc tập trận chung quanh đảo Jan Mayen ở phía bắc Na Uy.

các nước NATO "thường xuyên can thiệp vào vùng biển của chúng ta". Ông cũng nói thêm rằng việc bảo vệ Svalbard cũng là một phần trong kế hoạch của NATO.

Ở cấp địa phương, chiến lược là kiềm chế căng thẳng. Phó Thống đốc Svalbard, bà Katharina Rise, cho biết văn phòng của bà gặp gỡ lãnh sự quán Nga tại địa phương bốn lần một năm. "Chúng tôi có cuộc đối thoại tốt và mang tính xây dựng," bà nói. "Trách nhiệm của chúng tôi là bảo đảm sự ổn định và... mức độ căng thẳng thấp ở đây."

Terje Aunevik, thị trưởng Longyearbyen, thị trấn chính của Na Uy trên đảo Spitsbergen, cho biết chính quyền đã có kế hoạch nhanh chóng di tản khu dân cư nếu căng thẳng leo thang.

Với chỉ hai tuyến cáp internet ngầm dưới biển, một phi trường, một hồ chứa nước và một nhà máy điện chạy bằng dầu diesel ở Longyearbyen phụ thuộc vào nhập khẩu, Aunevik cho biết "các khoản đầu tư lớn" đang được tiến hành, bao gồm việc xây dựng hai hồ chứa nước mới vào khoảng năm 2029. "Chúng tôi khá dễ bị tổn thương về mặt đó," ông nói.

Nhìn từ gần, Barentsburg không có vẻ gì là đáng sợ. Rất ít người dân địa phương dám ra khỏi khu vực gồm hàng chục tòa nhà đổ nát. Một cột khói bốc ra từ nhà máy than cũ kỹ và một lá cờ Liên Xô đơn độc với biểu tượng búa liềm phấp phới trong gió. Barentsburg mang cảm giác như một di tích bị bỏ hoang của một thời đã qua.

Một số hoạt động hợp tác hỗn hợp gần đây cũng xuất phát từ nỗ lực thu hút sự chú ý từ Mạc Tư Khoa tại địa phương, theo Arild Moe, giáo sư nghiên cứu và chuyên gia về Nga tại viện nghiên cứu Fridtjof Nansen. "Họ đang tận dụng thế mạnh chủ nghĩa dân tộc... để được ưu tiên và nhận được tài trợ."

Nhưng tính khó đoán của Putin và sự dao động liên tục của Tổng thống Trump về NATO vẫn là những ẩn số khó lường.

Theo hai nhà ngoại giao NATO giấu tên, với tình trạng phá hoại, tấn công mạng và vi phạm không phận trên khắp Âu Châu ngày càng gia tăng, người ta lo ngại rằng Putin có thể leo thang hơn nữa.

Nỗi lo lắng cũng hiện hữu rõ rệt ở Spitsbergen. Tại Barentsburg, "chúng tôi không nói về các chủ đề [chính trị]", một nữ phục vụ đến từ St. Petersburg, người yêu cầu giấu tên, cho biết, đồng thời thừa nhận người dân địa phương lo sợ một cuộc chiến tranh tiềm tàng giữa NATO và Nga. "Tất nhiên điều này khiến chúng tôi lo lắng", cô nói.

"Tất nhiên, luôn có những lời bàn tán không ngừng về việc liệu chính phủ Nga có muốn gây áp lực lên một thành viên NATO hay không, và Svalbard chính là nơi họ sẽ làm điều đó," Jonatan Svensson, một hướng dẫn viên thám hiểm đã sống ở Longyearbyen năm năm, cho biết.

Để xoa dịu những lo ngại đó, NATO nên xem xét việc tuần tra trên không tại Svalbard, chuyển các khí tài phòng không đến phía bắc đất liền Na Uy và tổ chức các cuộc tập trận chung ở khu vực lân cận, hai nhà ngoại giao NATO cho biết, với điều kiện Oslo đồng ý và các biện pháp này tuân thủ Hiệp ước Svalbard.

Tuy nhiên, cho đến nay NATO vẫn chưa có kế hoạch công khai nào để tăng cường sự hiện diện hải quân hoặc không quân xung quanh các đảo. Nhưng một số người lo ngại rằng lập trường hiện tại của liên minh sẽ không đủ để răn đe Mạc Tư Khoa.

Về lý thuyết, Nga có thể "rất dễ dàng" xâm lược Svalbard nếu điều động lực lượng đặc nhiệm từ miền bắc nước Nga đến và chiếm giữ phi trường. Tuy nhiên, ông lập luận rằng kịch bản như vậy khó có thể xảy ra.

Tuy nhiên, Mạc Tư Khoa không cần phải tiến hành một cuộc xâm lược toàn diện. Theo nhà phân tích Sandvik, Nga có thể dàn dựng một tình huống khẩn cấp ảnh hưởng đến người dân địa phương và điều động lực lượng quản lý khủng hoảng, một động thái có thể không rõ ràng kích hoạt điều khoản phòng thủ chung theo Điều 5 của NATO.

"Kịch bản xấu nhất là khi Mạc Tư Khoa nhìn thấy cơ hội để thử thách sự đoàn kết của NATO," bà nói. "Có thể Na Uy sẽ kêu gọi sự giúp đỡ từ các đồng minh, và rồi Ông Donald Trump lại nói: ‘Không - chúng ta sẽ không mạo hiểm những thỏa thuận tốt đẹp với Nga chỉ vì hòn đảo nhỏ bé này.’"

[Politico: Putin is testing NATO on Norway’s remote Arctic islands]