R. R. Reno, chủ bút First Things, trong bản tin ngày 30 tháng 9 năm 2026, cho rằng: Trong suốt hành trình đọc sách của đời người, có những khoảnh khắc kỳ diệu và đầy hứng khởi. Có những cuốn sách đến tay ta, chạm đúng vào những mối bận tâm cốt lõi và bàn luận về những vấn đề ta đã hằng suy xét bấy lâu. Nhưng chúng làm điều đó theo những cách thức mới mẻ và bất ngờ. Tôi đang đọc một cuốn như thế: Climbers (tạm dịch: Những người leo núi), một tiểu thuyết của M. John Harrison. Khi đọc, tôi như được sống lại niềm đam mê leo núi đá đã theo mình suốt cuộc đời qua những câu chữ và hình ảnh khơi gợi một vẻ đẹp vừa gây bất an vừa làm ta choáng ngợp, mất phương hướng—cảm giác hệt như khi ta đang bám mình trên vách đá hay sườn núi. Thật tuyệt vời.

The Body of This Death: Letters from the Last Archbishop of Lancaster (tạm dịch: Thân xác của cái chết này: Những lá thư từ vị Tổng Giám mục cuối cùng của Lancaster) của Ross McCullough là một cuốn sách khác cũng mang lại trải nghiệm tương tự. McCullough là một giáo sư thần học, và những mối quan tâm của ông cũng đi cùng hướng với tôi: Làm thế nào để duy trì đức tin Kitô giáo chính thống và sự thực hành trung tín trước những lực lượng đang làm tan rã các giá trị của thời hiện đại? Và cũng như phần đông chúng ta, ông lo ngại về các kỹ thuật mới—mà trí tuệ nhân tạo là ví dụ điển hình nhưng không phải là tất cả. Chúng ta sẽ sống ra sao trong một thế giới đã bị kỹ thuật số hóa?

Xét về mặt học thuật, người ta có thể xếp The Body of This Death vào thể loại nghiên cứu nhân học thần học, hoặc có lẽ là siêu hình học Kitô giáo. Tuy nhiên, thật thiển cận khi gán cho cuốn sách của McCullough những nhãn dán học thuật khô khan; bởi lẽ, đây là một tác phẩm giàu trí tưởng tượng, đầy sáng tạo, bao quát nhiều khía cạnh và thấm đẫm cảm xúc con người, khiến nó không thể bị bó hẹp trong những khuôn mẫu phân loại có sẵn.

Phần mở đầu "Lời ngỏ gửi độc giả" được viết bởi Vincent Hermès, một nhân vật sống ở tương lai: một kỷ nguyên mang tên "Tân Kỷ nguyên Chung" (New Common Era). Là một học giả cẩn trọng và tỉ mỉ, ông đã thu thập được nhiều nguồn tư liệu khác nhau lưu giữ lại những lá thư từ một vị Tổng Giám mục Lancaster nào đó—chính xác hơn là vị Tổng Giám mục cuối cùng. Những bằng chứng bổ sung còn sót lại trong "hạ tầng kỹ thuật số đang dần mục rữa của thế kỷ trước." Hermès đã phải vận dụng những kỹ thuật phê bình văn bản tối ưu nhất để tạo nên tác phẩm mà chúng ta sắp đọc, đồng thời cung cấp các chú giải xuyên suốt; trong đó, có những chú giải mang tính chất "chuyện nội bộ" đầy thú vị dành riêng cho các đồng nghiệp học giả của McCullough.

Vị Tổng Giám mục sống trong một xã hội tựa như "Nhà nước Phổ quát và Đồng nhất" (Universal and Homogeneous State) mà Alexandre Kojève từng tiên liệu. Đó là một thế giới nơi những đam mê mãnh liệt của con người đã được thuần hóa bởi "thực tại đắm chìm" (immersive reality) – một mô phỏng cuộc sống do kỹ thuật tạo ra. McCullough gợi lại lời hứa mang màu sắc thuyết Ngộ đạo (Gnosticism) của chủ nghĩa siêu nhân bản (transhumanism): sự giải thoát hoàn toàn khỏi thể xác, và rốt cuộc là thoát khỏi cái chết. Tuy nhiên, kết quả lại chẳng mấy hấp dẫn. Cũng như bao điều khác trong tương lai kỹ thuật số này, thứ kỹ thuật được tung hô ấy vẫn gặp lỗi và trục trặc. Dẫu vậy, đa số mọi người vẫn hài lòng với những thú vui, trải nghiệm, mối quan hệ và cuộc phiêu lưu mang tính mô phỏng. Chúng giúp xoa dịu và đánh lạc hướng họ. Trạng thái phổ biến ở đây là "thuyết Ngộ đạo thiếu ý chí" (akratic Gnosticism) – một khao khát rũ bỏ những giới hạn của thân phận thụ tạo, nhưng lại không thể rũ bỏ hoàn toàn. (Akratic là dạng tính từ của akrasia, một từ Hy Lạp chỉ sự yếu đuối của ý chí). Kết cục là một cuộc sống nhạt nhòa, êm ả nhưng thiếu vắng những thăng trầm thực sự của kiếp người. Sự lệch lạc về mặt tinh thần này khiến đa số mọi người trở nên ngoan ngoãn phục tùng "Đế chế Mô phỏng".

Những lá thư bắt đầu bằng cái chết của Harry và Judith – đôi bạn thân thiết thuở nào của vị tổng giám mục, dù công việc mục vụ đã khiến ông dần xa cách họ. Nỗi đau buồn ập đến, nhưng rồi hoàn cảnh đưa đẩy để vị tổng giám mục phải cưu mang Felicity, cô con gái nhỏ cũng là con đỡ đầu của ông. Sự xuất hiện của Felicity trong đời ông là một phước lành giữa bóng tối của cái chết, bởi ông đã thực sự yêu thương cô bé. Thế nhưng, cô bé lại bị sát hại bởi một nhóm Hồi giáo cực đoan đang nổi dậy chống lại thế giới mô phỏng – một nghịch lý cay đắng, khi đặt cạnh sự phản kháng thầm lặng, hướng nội nhưng đầy kiên định của chính vị tổng giám mục. Giới chức trách đánh hơi thấy sự bất trung nơi ông. Ông buộc phải trải qua quá trình "tái giáo dục", đồng nghĩa với việc phải chịu đựng sự "biến hình" (transfiguration) – một kiểu cứu rỗi giả tạo theo tinh thần siêu nhân bản, hứa hẹn qua quá trình kỹ thuật số hóa toàn diện.

Trên hành trình đi đến định mệnh ấy, vị tổng giám mục đã viết những lá thư chứa đựng đầy khôn ngoan và sự thấu suốt. Ông viết về niềm an vui khi cầu nguyện: "sự nhẹ nhõm khi không còn phải bận tâm đến bản thân mình". Ông cũng bàn về cám dỗ sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để duy trì hình ảnh mô phỏng của những người thân đã khuất: "Điều phản cảm ở đây là coi người đã khuất như thể họ đã bị hủy diệt hay không còn hiện diện, như thể họ cần được thay thế bằng một bản mô phỏng thay vì được hướng về theo một cách thức mới [trong cầu nguyện]." Về mối nguy hại từ những người theo chủ nghĩa tự do nhiệt thành: “Họ tìm cách biến chủ nghĩa tự do của mình thành hệ tư tưởng thống trị chứ không chỉ là một lựa chọn trong số nhiều lựa chọn khác—nhằm triệt tiêu tối đa khả năng chúng ta chọn cách không đề cao quyền tự do lựa chọn theo kiểu của họ.” Về những mưu mô của quỷ dữ: “Trong những thời đại tôn sùng hình tượng, quỷ dữ vui lòng dựng lên những hình tượng giả tạo để lôi kéo ta thờ phụng chính nó; còn trong những thời đại bài trừ hình tượng, nó lại càng hả hê khi đập tan các thần tượng để ngăn chặn mọi sự thờ phụng.” Về những nỗi thống khổ làm tê liệt tâm hồn: “Nghịch cảnh có thể tước đi đôi cánh của thời gian và bắt nó phải bò lê—một trong những cách thức kỳ lạ và kín đáo mà nỗi đau dùng để tiếp cận cõi vĩnh hằng.”

Dù không thể tóm lược trọn vẹn nội dung, các bức thư vẫn mang một chủ đề xuyên suốt. Vị tổng giám mục thường trở lại với những thực tại cốt lõi của cuộc sống: cái chết, nỗi đau, tình yêu và tình bạn. Ông cũng làm sáng tỏ khía cạnh “chủ nghĩa duy vật tâm linh” của Kitô giáo. Trong một bức thư viết cho những kẻ thẩm vấn ông—những người sống trong một thực tại ảo đầy rẫy các lời buộc tội và những "sự thật" được lan truyền, chẳng khác nào mạng xã hội ngày nay—vị tổng giám mục đã đảo ngược luận lý học của sự mô phỏng: "Cũng như có những hình ảnh gần như che khuất nguyên mẫu, thì cũng có những hình ảnh gần như bị lu mờ bởi chính [Thiên Chúa]. Vị linh mục hành lễ in persona Christi (nhân danh Chúa Kitô) có lẽ là hình ảnh tiêu biểu nhất trong số đó." Chúng ta không thể thao túng hình ảnh và triệu hồi Thiên Chúa; nhưng Thiên Chúa đã chọn đến với chúng ta trong thế giới của các biểu tượng và ý nghĩa: ngôn từ và vai trò, luật lệ và định chế. Ngay cả trong Đế chế Mô phỏng, Người vẫn có thể tìm thấy, chế ngự và biến chúng ta thành của riêng Người.

Có lẽ tôi đang quá lạc quan chăng. Thông điệp kỹ thuật số mà vị tổng giám mục gửi cho người con gái đỡ đầu đang bị giam cầm—ngay trước khi cô bị hành quyết—mang đầy vẻ ẩn ý, điều tất yếu phải thế trong một môi trường bị giám sát chặt chẽ. Ông chỉ truyền tải vỏn vẹn vài từ: "Chỉ một điều là cần thiết." Tuy nhiên, cuốn sách lại kết thúc với cảnh vị tổng giám mục bị "chỉnh sửa" bằng kỹ thuật, hay nói cách khác là được "biến đổi" để hòa nhập vào thế giới cảm quan của silicon. Liệu ông có phải chịu một số phận khác với người con gái đỡ đầu, khi bị tước đi quyền năng của cái chết trong việc ấn chứng cho đức tin của mình?

Tôi không thể trả lời câu hỏi đó. Tôi chỉ có thể khuyến khích độc giả tìm mua cuốn sách và đọc dòng nhật ký cuối cùng của vị tổng giám mục—bức thư gửi cho Tử thần—với lời mở đầu: "Asterion thân mến." Bức thư ấy, cũng như toàn bộ cuốn sách, là một sự chiêm niệm sâu sắc về mê cung tâm linh mà kỹ thuật đang dựng lên, và về con quái vật Minotaur ẩn mình bên trong—kẻ chực chờ nuốt chửng xác thịt chúng ta.