Xin Đừng Dạy, Nhưng Sống Như Họ
Nguyễn Trung Tây
https://www.youtube.com/watch?v=jFNPcWuN62k
Tôi đưa lên FaceBook videoclip hát lễ của ca đoàn tại một họ đạo Papua New Guinea - PNG. Từ Đại Chủng Viện tới họ đạo, tôi đi bộ, mất khoảng hơn một tiếng đồng hồ. Lễ xong, tôi lội bộ về lại Chủng viện. Tôi cũng không quên viết lời phụ chú cho videoclip: “Sau công tác mục vụ, ba em ca đoàn cùng đi bộ với ông cha về Chủng Viện.”
Thấy videoclip và lời phụ chú, em bên Mỹ viết lời còm,
— Giáo dân Niugini thích đi bộ hả cha? Sao cha không dạy họ đi xe đạp?
Lời còm của em nhắc nhở tôi một lời còm khác. Lần đó tôi đưa lên FaceBook hình ảnh một bữa khoai của văn hóa PNG. Phải gọi là bữa khoai, bởi bên đây, vùng cao nguyên, lương thực chủ đạo là khoai lang. Vô bàn ăn mà không thấy khoai lang, mặt thực khách ai nấy ỉu xìu, y như người Việt được mời ăn cơm mà trên bàn ăn không xuất hiện một chén cơm.
Thấy tấm hình mâm khoai và lời phụ chú, “Một bữa ăn đặc thù văn hóa của người PNG,” em bên Việt Nam góp một lời còm,
— Cha, cha phải dạy người PNG ăn cơm đi chứ. Ăn khoai lang, ngán tới cổ!
Tôi nhớ cũng có lần một nữ tu than phiền với tôi, người dân tộc nơi Sơ đang phục vụ không trân trọng món quà giáo dân trao tặng. Nghe Sơ càm ràm quá, tôi mở miệng hỏi nhè nhẹ một câu,
— Ủa, sao họ lại không trân trọng quà của các Sơ?
Sơ giải thích rõ ràng,
— Thấy người dân bản làng chuyên môn đi chân đất! Có mạnh thường quân gửi tiền mua dép tặng dân làng. Phát dép cho họ xong, cha biết gì không, họ quẳng đôi dép mới tinh ra bờ sông bờ suối. Chẳng ai đi chịu đi dép hết!
Tâm sự của Sơ cũng lại nhắc nhở tôi, lần đó, sinh viên của Học Viện Truyền Giáo Ngôi Lời tham dự một buổi trình luận án tại University of San Tomas ở Manila của một Nữ tu Việt Nam. Tôi nhớ chủ đề của luận án Phó Tiến Sĩ là “Đối thoại Văn hóa với Người Dân Tộc Êđê.” Sau khi người nữ tu trình luận án xong, một vị trong ban Giám Khảo người Philippines hỏi nữ tu Việt một câu,
— Cám ơn Sơ cho một luận án rất mới và lạ đối với tôi. Tôi xin chỉ hỏi Sơ một câu thôi. Xin Sơ cho tôi biết ngắn gọn, khi các Sơ vào trong bản làng người Êđê, các Sơ đối thoại với họ như thế nào?
Nữ tu Việt tự tin, trả lời ngay,
— Chúng tôi vô bản làng và dạy người dân tộc Êđê cách nấu cơm bằng nồi điện, uống nước đun sôi, và dạy họ về Thiên Chúa.
Tôi nhớ, nghe xong câu trả lời của người Nữ tu Việt, mặt sinh viên chuyên nghành Truyền Học của tụi tôi chợt đồng dạng chảy dài.
Riêng vị Giảng sư Giám khảo không nói gì thêm. Ngài chỉ nói lời cám ơn, rồi yên lặng.
Em mến,
Là một nhà truyền giáo, khi đến một vùng đất mới, xin em đừng quên lý do đã mang em tới nền văn hóa mới. Đó chính là rao giảng Tin Vui. Nói ngắn gọn, em tới đó để chia sẻ Tin Vui tới người dân địa phương.
Nếu dân địa phương đi bộ, em phải hỏi tại sao người ta lại đi bộ trên nương đồng, ngoài đường phố. Xin em đừng quên, trước khi em tới đó, cư dân địa phương họ đã đi bộ và đi chân trần không dép như thế cả hằng ngàn năm nay rồi, bởi văn hóa của họ là văn hóa đi bộ, đi chân đất.
Khi em tới đó, xin đừng mang văn hóa đi dép của em áp đặt lên người bản xứ. Người dân địa phương không đi dép. Xin em đừng mang dép tới với mong ước họ sẽ đi dép như em. Là dân đi chân đất, họ sẽ đi chân đất và tiếp tục đi chân đất, dù em có mua giày Adidas đắt tiền, để rồi đích thân em cúi xuống, buộc dây giày cho họ. Em thấy chưa? Em mua dép, họ nhận được dép, để rồi cũng chính họ quẳng bỏ đôi dép nơi bờ sông bụi cỏ.
Họ đã ăn cơm nếp cả ngàn năm nay rồi. Họ nấu cơm nếp trong ống tre. Giờ em mang nồi cơm điện vào đó, để “dạy” họ nấu cơm ăn. Em, em đang đến với họ để phục vụ hay em đến để thay đổi nền văn hóa cả ngàn năm nay của người địa phương. Em ăn cơm, em thích, em thấy ngon, bởi đó là văn hóa ăn cơm của người Việt-Kinh. Người Việt-Êđê họ ăn nếp, cả đời họ vẫn cứ ăn nếp. Giờ em mang nồi cơm điện vào “dạy” họ nấu cơm. Em, em đang phục vụ em, hay em đang phục vụ người dân tộc? Em, em sẽ nghĩ sao nếu người ngoại quốc tới Việt Nam, họ mang chai xì dầu tới mâm cơm gia đình, và họ bỏ chén nước mắm trung tâm của mâm cơm đi ra khỏi bàn ăn Việt?
Tôi nhớ Cha Giáo lớp Truyền Giáo có kể một câu chuyện vui về văn hóa địa phương. Ngài nói, lần đó Đức Giám Mục ghé vào một họ đạo thăm viếng giáo dân trên đảo. Phụ nữ địa phương có phong tục để ngực trần để khoe vẻ đẹp nữ tính. Biết thế, cha truyền giáo đã cẩn thận chèo thuyền vô phố. Ngài mua áo thung cho tất cả các bà các cô mặc hôm chào đón Đức Giám Mục. Ngày rồi cũng tới, tu sĩ truyền giáo đi ra nhà thờ cùng đón Đức Giám Mục với giáo dân. Nhưng thật bất ngờ, tu sĩ truyền giáo trợn tròn mắt, bởi ngài nhận ra tất cả con chiên phụ nữ đã đứng đầy đủ trước cửa nhà thờ. Nhưng họ đã lấy kéo cắt đều hai hình tròn ngay trước ngực áo thung mới tinh của họ.
(Trích "Chữ Nghĩa Sa Mạc Khoai Lang" sắp xuất bản)
Nguyễn Trung Tây
https://www.youtube.com/watch?v=jFNPcWuN62k
Tôi đưa lên FaceBook videoclip hát lễ của ca đoàn tại một họ đạo Papua New Guinea - PNG. Từ Đại Chủng Viện tới họ đạo, tôi đi bộ, mất khoảng hơn một tiếng đồng hồ. Lễ xong, tôi lội bộ về lại Chủng viện. Tôi cũng không quên viết lời phụ chú cho videoclip: “Sau công tác mục vụ, ba em ca đoàn cùng đi bộ với ông cha về Chủng Viện.”
Thấy videoclip và lời phụ chú, em bên Mỹ viết lời còm,
— Giáo dân Niugini thích đi bộ hả cha? Sao cha không dạy họ đi xe đạp?
Lời còm của em nhắc nhở tôi một lời còm khác. Lần đó tôi đưa lên FaceBook hình ảnh một bữa khoai của văn hóa PNG. Phải gọi là bữa khoai, bởi bên đây, vùng cao nguyên, lương thực chủ đạo là khoai lang. Vô bàn ăn mà không thấy khoai lang, mặt thực khách ai nấy ỉu xìu, y như người Việt được mời ăn cơm mà trên bàn ăn không xuất hiện một chén cơm.
Thấy tấm hình mâm khoai và lời phụ chú, “Một bữa ăn đặc thù văn hóa của người PNG,” em bên Việt Nam góp một lời còm,
— Cha, cha phải dạy người PNG ăn cơm đi chứ. Ăn khoai lang, ngán tới cổ!
Tôi nhớ cũng có lần một nữ tu than phiền với tôi, người dân tộc nơi Sơ đang phục vụ không trân trọng món quà giáo dân trao tặng. Nghe Sơ càm ràm quá, tôi mở miệng hỏi nhè nhẹ một câu,
— Ủa, sao họ lại không trân trọng quà của các Sơ?
Sơ giải thích rõ ràng,
— Thấy người dân bản làng chuyên môn đi chân đất! Có mạnh thường quân gửi tiền mua dép tặng dân làng. Phát dép cho họ xong, cha biết gì không, họ quẳng đôi dép mới tinh ra bờ sông bờ suối. Chẳng ai đi chịu đi dép hết!
Tâm sự của Sơ cũng lại nhắc nhở tôi, lần đó, sinh viên của Học Viện Truyền Giáo Ngôi Lời tham dự một buổi trình luận án tại University of San Tomas ở Manila của một Nữ tu Việt Nam. Tôi nhớ chủ đề của luận án Phó Tiến Sĩ là “Đối thoại Văn hóa với Người Dân Tộc Êđê.” Sau khi người nữ tu trình luận án xong, một vị trong ban Giám Khảo người Philippines hỏi nữ tu Việt một câu,
— Cám ơn Sơ cho một luận án rất mới và lạ đối với tôi. Tôi xin chỉ hỏi Sơ một câu thôi. Xin Sơ cho tôi biết ngắn gọn, khi các Sơ vào trong bản làng người Êđê, các Sơ đối thoại với họ như thế nào?
Nữ tu Việt tự tin, trả lời ngay,
— Chúng tôi vô bản làng và dạy người dân tộc Êđê cách nấu cơm bằng nồi điện, uống nước đun sôi, và dạy họ về Thiên Chúa.
Tôi nhớ, nghe xong câu trả lời của người Nữ tu Việt, mặt sinh viên chuyên nghành Truyền Học của tụi tôi chợt đồng dạng chảy dài.
Riêng vị Giảng sư Giám khảo không nói gì thêm. Ngài chỉ nói lời cám ơn, rồi yên lặng.
Em mến,
Là một nhà truyền giáo, khi đến một vùng đất mới, xin em đừng quên lý do đã mang em tới nền văn hóa mới. Đó chính là rao giảng Tin Vui. Nói ngắn gọn, em tới đó để chia sẻ Tin Vui tới người dân địa phương.
Nếu dân địa phương đi bộ, em phải hỏi tại sao người ta lại đi bộ trên nương đồng, ngoài đường phố. Xin em đừng quên, trước khi em tới đó, cư dân địa phương họ đã đi bộ và đi chân trần không dép như thế cả hằng ngàn năm nay rồi, bởi văn hóa của họ là văn hóa đi bộ, đi chân đất.
Khi em tới đó, xin đừng mang văn hóa đi dép của em áp đặt lên người bản xứ. Người dân địa phương không đi dép. Xin em đừng mang dép tới với mong ước họ sẽ đi dép như em. Là dân đi chân đất, họ sẽ đi chân đất và tiếp tục đi chân đất, dù em có mua giày Adidas đắt tiền, để rồi đích thân em cúi xuống, buộc dây giày cho họ. Em thấy chưa? Em mua dép, họ nhận được dép, để rồi cũng chính họ quẳng bỏ đôi dép nơi bờ sông bụi cỏ.
Họ đã ăn cơm nếp cả ngàn năm nay rồi. Họ nấu cơm nếp trong ống tre. Giờ em mang nồi cơm điện vào đó, để “dạy” họ nấu cơm ăn. Em, em đang đến với họ để phục vụ hay em đến để thay đổi nền văn hóa cả ngàn năm nay của người địa phương. Em ăn cơm, em thích, em thấy ngon, bởi đó là văn hóa ăn cơm của người Việt-Kinh. Người Việt-Êđê họ ăn nếp, cả đời họ vẫn cứ ăn nếp. Giờ em mang nồi cơm điện vào “dạy” họ nấu cơm. Em, em đang phục vụ em, hay em đang phục vụ người dân tộc? Em, em sẽ nghĩ sao nếu người ngoại quốc tới Việt Nam, họ mang chai xì dầu tới mâm cơm gia đình, và họ bỏ chén nước mắm trung tâm của mâm cơm đi ra khỏi bàn ăn Việt?
Tôi nhớ Cha Giáo lớp Truyền Giáo có kể một câu chuyện vui về văn hóa địa phương. Ngài nói, lần đó Đức Giám Mục ghé vào một họ đạo thăm viếng giáo dân trên đảo. Phụ nữ địa phương có phong tục để ngực trần để khoe vẻ đẹp nữ tính. Biết thế, cha truyền giáo đã cẩn thận chèo thuyền vô phố. Ngài mua áo thung cho tất cả các bà các cô mặc hôm chào đón Đức Giám Mục. Ngày rồi cũng tới, tu sĩ truyền giáo đi ra nhà thờ cùng đón Đức Giám Mục với giáo dân. Nhưng thật bất ngờ, tu sĩ truyền giáo trợn tròn mắt, bởi ngài nhận ra tất cả con chiên phụ nữ đã đứng đầy đủ trước cửa nhà thờ. Nhưng họ đã lấy kéo cắt đều hai hình tròn ngay trước ngực áo thung mới tinh của họ.
(Trích "Chữ Nghĩa Sa Mạc Khoai Lang" sắp xuất bản)