Linh mục Raymond J. de Souza, là chủ bút tập san Công Giáo Convivium của Canada. Ngài vừa có bài viết nhan đề “Wyszyński, Paul VI and the Polish Millennium”, nghĩa là “Chân phước Wyszyński, Thánh Phaolô Đệ Lục và Thiên niên kỷ Ba Lan”. Nguyên bản tiếng Anh có thể xem tại đây. Dưới đây là bản dịch toàn văn sang Việt Ngữ.

Thánh tích của Chân phước Stefan Wyszyński, Giáo Chủ Ba Lan từ 1948 đến 1981, đã được đặt tại Vương Cung Thánh Đường Santa Maria in Trastevere ở Rôma vào ngày 28 tháng 5, ngày lễ kính ngài được thiết lập khi ngài được phong chân phước năm 2021.

Ngày 29 tháng 5 là lễ kính Thánh Giáo hoàng Phaolô Đệ Lục, và việc hai ngày lễ này diễn ra liên tiếp nhau nhắc nhở chúng ta về sự kiện trọng đại của Thiên niên kỷ Ba Lan cách đây 60 năm. Đó là một trong những khoảnh khắc quan trọng nhất trong lịch sử Công Giáo.

Đức Hồng Y Wyszyński qua đời ngày 28 tháng 5 năm 1981, chỉ vài tuần sau vụ ám sát hụt Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II. Hai vị giáo sĩ xuất sắc nhất thế kỷ 20 đã có cuộc trò chuyện điện thoại cuối cùng từ giường bệnh của các ngài ở Warsaw và Rôma.

Nhà thờ Santa Maria in Trastevere là nhà thờ hiệu tòa của Hồng Y Wyszyński. Khi các Hồng Y được phong chức, Đức Thánh Cha sẽ chỉ định cho các ngài một “nhà thờ hiệu tòa” ở Rôma. Các ngài trở thành một phần tượng trưng của hàng giáo sĩ Rôma và do đó, giám mục thành Rôma được bầu chọn bởi hàng giáo sĩ Rôma trong Cơ Mật Viện Hồng Y.

Các nhà nghiên cứu lịch sử Công Giáo Hoa Kỳ đặc biệt yêu thích nhà thờ Santa Maria in Trastevere, vì đây là nhà thờ hiệu tòa của Đức Hồng Y James Gibbons, Tổng Giám Mục Baltimore trong hơn 40 năm từ 1877 đến 1921.

Đức Hồng Y Gibbons được bổ nhiệm phụ trách nhà thờ Santa Maria in Trastevere, có lẽ là nhà thờ Đức Mẹ lâu đời nhất ở Rôma, vào tháng 3 năm 1887, và nhận “giáo xứ” mới của mình vào ngày lễ Truyền Tin vài ngày sau đó. Nhân dịp đó, ngài đã có bài phát biểu quan trọng nhất trong lịch sử Công Giáo Hoa Kỳ, bảo vệ thỏa thuận hiến pháp Hoa Kỳ là có lợi cho sự phát triển của Công Giáo.

Đức Hồng Y Gibbons thuyết giảng rằng “Không nhắm mắt làm ngơ trước những thiếu sót của quốc gia chúng ta, tôi nói, với một niềm tự hào và lòng biết ơn sâu sắc, rằng tôi thuộc về một đất nước nơi chính quyền dân sự che chở và bảo vệ chúng ta, mà không can thiệp vào việc chúng ta thực hiện sứ mệnh cao cả của mình với tư cách là những người truyền bá Tin Mừng của Chúa Kitô. Đất nước chúng ta có tự do không có sự tùy tiện, và quyền lực không có chuyên chế.”

Chế độ chuyên chế đã bao trùm toàn bộ nhiệm kỳ của Đức Hồng Y Wyszyński trên cương vị nhà lãnh đạo Giáo Hội Công Giáo ở Ba Lan. Là Tổng Giám Mục Warsaw và nhà lãnh đạo Giáo hội Ba Lan từ năm 1948, ngài đã lãnh đạo Giáo hội Ba Lan dưới chế độ cộng sản Stalin. Đức Hồng Y Wyszyński được tấn phong linh mục danh dự của nhà thờ Santa Maria in Trastevere vào ngày 18 tháng 5 năm 1957 (trùng hợp là ngày sinh nhật của Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II).

Vào thời điểm đó, ngài là một trong những giám mục nổi tiếng nhất thế giới. Ngài bị bọn cầm quyền cộng sản Ba Lan bắt giữ năm 1953 và quản thúc tại gia cho đến năm 1956, bị tước đoạt quyền cai quản giáo đoàn. Sau khi được thả tự do năm 1956, Đức Hồng Y Wyszyński trở thành anh hùng của phong trào chống cộng sản toàn cầu; tại Ba Lan, ngài trở thành nhân vật thống nhất phong trào kháng chiến tôn giáo, văn hóa và dân tộc.

Trái tim của Đức Hồng Y Wyszyński đập theo nhịp điệu cổ xưa của lịch sử Ba Lan, và khi được trả tự do vào năm 1956, ngài đã tuyên bố “Đại Cửu Nhật” - chín năm mà Ba Lan sẽ chuẩn bị để “tái khẳng định lời thề khi chịu phép rửa tội” vào dịp kỷ niệm thiên niên kỷ Kitô giáo Ba Lan năm 1966. Ba Lan cho rằng đức tin Kitô giáo của mình bắt nguồn từ năm 966, với phép rửa tội của Mieszko, công tước Ba Lan.

Để chuẩn bị cho Thiên niên kỷ Ba Lan, Đức Hồng Y Wyszyński đã gửi một bức ảnh Đức Mẹ Częstochowa đến tất cả các giáo xứ ở Ba Lan. Khi những người cộng sản “bắt giữ” bức ảnh, với hy vọng vụng về có thể ngăn chặn các cuộc rước kiệu lớn ở mọi nơi nó đi qua, Đức Hồng Y Wyszyński đã gửi một khung trống thay thế. Đám đông càng ngày càng đông hơn, và Đức Hồng Y Y Wyszyński đã chứng tỏ mình là bậc thầy về lòng sùng kính của quần chúng - khung trống đó lại là một biểu tượng mạnh mẽ hơn cả chính Đức Mẹ Đen.

Đại lễ cầu nguyện Novena có tầm ảnh hưởng lớn đến nỗi Hồng Y Wyszyński được biết đến với danh hiệu “Giáo Chủ của Thiên niên kỷ”. Tại lễ kỷ niệm trọng đại của thiên niên kỷ, Hồng Y Wyszyński đã mời Đức Giáo Hoàng Phaolô Đệ Lục đến dự lễ chính ở Częstochowa vào ngày 3 tháng 5 năm 1966. Đức Giáo Hoàng Phaolô Đệ Lục đã nhận lời nhưng những người cộng sản đã từ chối cho phép Đức Thánh Cha đến, mang lại cho Đức Hồng Y Wyszyński một chiến thắng nữa.

Trong Thánh lễ mừng thiên niên kỷ — với sự tham dự của nửa triệu người Ba Lan bất chấp những trở ngại từ bọn cầm quyền — Đức Hồng Y Wyszyński đã cho đặt một chiếc ngai trống trong cung thánh, cùng với bức chân dung của Đức Giáo Hoàng Phaolô Đệ Lục và một bó hoa hồng trắng vàng. Những kẻ tuyên truyền thô thiển của chế độ không thể nào sánh được với tài năng mục vụ xuất chúng của vị Giáo Chủ. Chiếc ngai trống mang một ý nghĩa biểu tượng mạnh mẽ hơn cả chính Giáo hoàng.

Khi Đức Giáo Hoàng Phaolô Đệ Lục được phong chân phước, Vatican đã không chọn ngày mất của ngài làm ngày lễ kính, vì ngài qua đời vào ngày lễ Biến hình và do đó ngày lễ kính ngài sẽ không bao giờ được cử hành vào ngày 6 tháng 8. Ban đầu, ngày 26 tháng 9 — ngày sinh nhật của ngài — được chọn, nhưng sau đó đã được đổi thành ngày 29 tháng 5, ngày ngài thụ phong linh mục.

Như vậy, hai ngày lễ của Hồng Y Wyszyński và Giáo hoàng Phaolô Đệ Lục nay rơi vào hai ngày liên tiếp, gợi nhớ đến lời mời – được đưa ra và chấp nhận nhưng bị ngăn cản – vào năm 1966. Ký ức về ngày đó, cách đây 60 năm vào tháng này, vẫn còn sống động trong trí tưởng tượng của người Công Giáo Ba Lan.

Năm 1978, Thánh Phaolô Đệ Lục băng hà. Chỉ trong vòng một năm, một vị giáo hoàng thực sự đã đến Ba Lan. Lần này, những người cộng sản không thể làm gì để ngăn cản điều đó. Karol Wojtyła, Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II, đã trở về quê hương.

Khi đến nơi, Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II bắt đầu bài phát biểu đầu tiên trước chính quyền Ba Lan bằng một câu trích dẫn từ Đức Giáo Hoàng Phaolô Đệ Lục. Với lời lẽ hùng hồn đó, được lặp lại sau đó trong cùng bài phát biểu, nhà cầm quyền Ba Lan đã được nhắc nhở về lý do tại sao họ lại sợ hãi một chuyến thăm của Giáo hoàng đến vậy.

Đỉnh điểm của ngày đầu tiên làm thay đổi lịch sử đó là bài giảng hùng tráng của Đức Thánh Cha tại Quảng trường Chiến thắng ở Warsaw. Trước sự hiện diện của Đức Hồng Y Wyszyński, Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II bắt đầu bằng việc nhắc nhở mọi người về Đức Giáo Hoàng Phaolô Đệ Lục và năm 1966.

“Chúng ta biết rằng Đức Giáo Hoàng Phaolô VI, vị Giáo hoàng hành hương đầu tiên sau nhiều thế kỷ, đã tha thiết mong muốn đặt chân lên đất Ba Lan, đặc biệt là Częstochowa. Cho đến cuối đời, ngài vẫn giữ ước vọng này trong lòng, và mang theo nó xuống mồ,” ngài nói. “Và chúng ta cảm nhận được rằng ước vọng này — một ước vọng mạnh mẽ và ăn sâu đến mức vượt qua cả nhiệm kỳ giáo hoàng — đang được hiện thực hóa ngày nay theo một cách khó có thể lường trước được. Vì vậy, chúng ta tạ ơn Chúa vì đã ban cho Đức Giáo Hoàng Phaolô Đệ Lục một ước vọng mạnh mẽ đến vậy.”

“Hôm nay, tôi được trao cơ hội thực hiện ước nguyện này của Đức Cố Giáo hoàng Phaolô Đệ Lục giữa anh chị em, những người con yêu dấu của Tổ quốc tôi,” ngài nói thêm. “Khi tôi được… triệu tập bởi phiếu bầu của các Hồng Y từ ngai vị Thánh Stanislaus ở Kraków đến ngai vị Thánh Phêrô ở Rôma, tôi ngay lập tức hiểu rằng chính tôi phải thực hiện ước nguyện đó, ước nguyện mà Đức Phaolô Đệ Lục đã không thể thực hiện được vào dịp Thiên niên kỷ Rửa tội của Ba Lan. “

Sáu mươi năm trước, chế độ cộng sản tưởng rằng họ đã cản trở được ý chí của Đức Hồng Y Wyszyński. Có lẽ vậy, nhưng không phải là định mệnh. Chuyến thăm của Đức Giáo Hoàng năm 1966 chỉ bị trì hoãn, và khi diễn ra vào năm 1979, nó đã hoàn toàn chấm dứt chế độ này.

Năm 1966, Đức Giáo Hoàng Phaolô Đệ Lục không được phép nhận lời mời của Đức Hồng Y Wyszyński. Giờ đây, vị Giáo Chủ Thiên niên kỷ của Ba Lan sẽ đến Rôma vào năm 2026, hài cốt của ngài được lưu giữ trong nhà thờ mang tên ngài. Sáng thứ Sáu, các Thánh lễ mừng ngày kính Thánh Phaolô Đệ Lục đã được cử hành với sự hiện diện của hài cốt ngài, Giáo hoàng và Giáo Chủ được hợp nhất trên thiên đường — và trong lịch phụng vụ.

Source:National Catholic Register