Theo tin Tòa Thánh, trong buổi tiếp kiến chung diễn ra vào ngày 21 tháng 10 tại Quảng trường Thánh Phêrô – dưới tiết trời khá ẩm ướt – Đức Giáo Hoàng Leo đã tiếp tục những suy tư về Công đồng Vatican II, tập trung vào các chủ đề về gia đình trong Hiến chế Gaudium et Spes (Vui mừng và Hy vọng). Dưới đây là bản dịch bài giáo lý của ngài. Mở đầu, ngài gửi lời cảm ơn đến các tín hữu vì những lời cầu nguyện dành cho ngài sau ca phẫu thuật và chẩn đoán mắc bệnh ung thư gần đây:

***

Giáo lý. Các văn kiện của Công đồng Vatican II. IV. Hiến chế Gaudium et Spes. 6. Cam kết đối với gia đình trong xã hội ngày nay (GS, 47–52)

Anh chị em thân mến, chào buổi sáng và chào mừng tất cả anh chị em!

Điều đầu tiên tôi muốn nói là: Cảm ơn! Cảm ơn anh chị em đã ủng hộ bằng những lời cầu nguyện. Tạ ơn Chúa vì sự quảng đại của Người. Chúng ta hãy cùng nhau làm mới lại niềm tin vào lòng nhân từ và sự thương xót của Thiên Chúa.

Hiến chế mục vụ Gaudium et Spes (GS) của Công đồng Vatican II, sau khi trình bày ở phần thứ nhất về phẩm giá con người và ơn gọi của họ trong thế giới, đã tiếp tục xem xét – ở phần thứ hai, “dưới ánh sáng của Tin Mừng và kinh nghiệm nhân bản” – một số vấn đề đương thời cấp thiết nhất (xem GS, 46). Văn kiện tập trung chủ yếu vào hôn nhân và gia đình, với xác tín rằng “sự an lạc của cá nhân cũng như của xã hội nhân bản và Kitô giáo gắn liền mật thiết với tình trạng lành mạnh của cộng đồng được hình thành từ hôn nhân và gia đình” (GS, 47).

Vì mục đích này, văn kiện không chỉ tái khẳng định các giá trị và mục tiêu của hôn nhân và gia đình, mà còn đề xuất một quan niệm mới mẻ về hôn nhân, coi đó là “sự kết hiệp mật thiết trong đời sống và tình yêu hôn nhân” (GS, 48). Bên cạnh khía cạnh pháp lý của hôn nhân như một hợp đồng, nền tảng của sự kết hiệp này được nhìn nhận là một “giao ước hôn nhân” — được hiểu là “hành vi nhân linh, trong đó các phối ngẫu trao hiến và đón nhận lẫn nhau” (sđd.). Việc nam và nữ tự nguyện trao hiến cho nhau, đến mức “họ không còn là hai, mà là một xương một thịt” (Mt 19,6), chính là cơ sở cho đòi hỏi về “sự chung thủy trọn vẹn” và “sự hiệp nhất bất khả phân” giữa các phối ngẫu; điều này được thể hiện rõ nét qua việc sinh sản và giáo dục con cái (x. GS, 48). Là hình ảnh phản chiếu của Thiên Chúa Ba Ngôi, tình yêu vợ chồng và tình yêu cha mẹ — thông qua Bí tích Hôn phối — được “quy hướng và làm cho phong phú nhờ quyền năng cứu chuộc của Đức Kitô”, để các phối ngẫu có thể yêu thương nhau “như chính Người đã yêu thương Hội Thánh và phó nộp chính mình vì Hội Thánh” (sđd.).

Sau khi làm sáng tỏ thực tại hôn nhân dưới ánh sáng tình yêu của Đức Kitô — vốn là chân lý của cả tình yêu nhân loại lẫn tình yêu thần linh — hiến chế Gaudium et Spes (Vui mừng và Hy vọng) chuyển sự chú tâm sang tình yêu vợ chồng và sự sinh hoa kết trái trong hôn nhân. Không chỉ dừng lại ở sức hút tính dục — dù vẫn bao hàm yếu tố này — tình yêu vợ chồng còn huy động toàn bộ ý chí của các phối ngẫu, khơi dậy những tình cảm trong tâm hồn họ, và được biểu lộ qua những cảm xúc cũng như các cử chỉ âu yếm (x. GS, 49). Hướng tới thiện ích của toàn thể con người — cả nam lẫn nữ, vốn bình đẳng về phẩm giá — tình yêu này thấm đượm toàn bộ đời sống của các phối ngẫu, và được thể hiện qua những hành vi chỉ dành riêng cho hôn nhân (x. sđd.). Trong khi biểu thị tình yêu trọn vẹn giữa hai cá nhân, sự gần gũi độc đáo giữa vợ và chồng còn thúc đẩy việc trao hiến cho nhau và làm phong phú thêm niềm vui chung của họ (xem tài liệu đã dẫn).

Hơn nữa, sự phong phú hoa trái của tình yêu hôn nhân được thể hiện qua việc sinh con cái, vốn là “ân huệ cao quý nhất của hôn nhân” (GS, 50). Bằng cách truyền trao và giáo dục sự sống con người — điều không bao giờ được phép khước từ — vợ chồng trở thành “những cộng sự với tình yêu của Thiên Chúa là Đấng Tạo Hóa, và có thể nói, họ là những người thông diễn tình yêu ấy” (xem tài liệu đã dẫn). Được mời gọi đảm nhận trách nhiệm nhân bản và Kitô giáo này, họ có nghĩa vụ để cho bản thân được hướng dẫn bởi sự phán đoán sáng suốt về lợi ích của chính mình cũng như của con cái — dù đã chào đời hay chưa. Sự phán đoán này — mà xét cho cùng, chính vợ chồng phải tự đưa ra trước mặt Thiên Chúa — đòi hỏi lương tâm của họ phải phù hợp với luật Thiên Chúa, theo cách giải thích của Huấn quyền Giáo hội dưới ánh sáng của Tin Mừng (xem tài liệu đã dẫn).

Việc nhấn mạnh vào sự hiệp thông yêu thương và sự phong phú hoa trái trong việc sinh sản trong hôn nhân đã dẫn đến việc Công đồng loại trừ khả năng tồn tại “một sự mâu thuẫn thực sự… giữa các luật của Thiên Chúa liên quan đến việc truyền trao sự sống và các luật liên quan đến tình yêu vợ chồng đích thực” (GS, 51) và khẳng định rằng, “khi cần phải hài hòa tình yêu vợ chồng với việc truyền sinh có trách nhiệm”, thì phải “duy trì trọn vẹn ý nghĩa của sự tự hiến cho nhau và việc sinh sản con người trong bối cảnh của tình yêu chân chính” (sđd.). Từ đó suy ra rằng, “ngay từ giây phút thụ thai, sự sống phải được bảo vệ với sự chăm sóc tối đa”, đồng thời loại bỏ “việc phá thai và giết trẻ sơ sinh”; và “những hành vi vốn thuộc về tình yêu vợ chồng, được thực hiện phù hợp với phẩm giá con người đích thực, phải được tôn trọng với lòng kính trọng sâu sắc” (sđd.).

Giáo huấn của hiến chế Gaudium et Spes (Vui mừng và Hy vọng) về cộng đồng vợ chồng và gia đình còn nêu bật chức năng xã hội của gia đình – được định nghĩa là “trường học của một nhân tính sâu sắc hơn” và là “nền tảng của xã hội” (GS, 52) – đồng thời kêu gọi tất cả những ai có trách nhiệm xã hội, đặc biệt trong các lĩnh vực chính trị và văn hóa, hãy thực hiện nghĩa vụ của mình là “nỗ lực hữu hiệu vì phúc lợi của hôn nhân và gia đình” (sđd.).

Các bạn thân mến, nhiệm vụ này hiện nay trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Giáo hội nhận thức rõ điều đó, như được thể hiện qua sự quan tâm mục vụ của các vị Giáo hoàng kế nhiệm nhau kể từ Công đồng gần nhất, cho đến hai kỳ Thượng Hội đồng Giám mục do Đức Giáo Hoàng Phanxicô triệu tập – những kỳ họp mà gần đây đã được các vị đứng đầu các Giáo Hội Công Giáo Đông phương cùng các Chủ tịch Hội đồng Giám mục đề cập đến. Nguyện xin Thánh Gia Na-da-rét soi sáng hành trình của chúng ta và che chở các gia đình trên toàn thế giới.